Devi Upanishad 6: Verse 6

Sanskrit (Devanagari)

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बिभर्म्यहमिन्द्राग्नी अहमश्विनावुभौ । अहं सोमं त्वष्टारं पूषणं भगं दधाम्यहम् । विष्णुमुरुक्रमं ब्रह्माणमुत प्रजापतिं दधामि । अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यजमानाय सुन्वते ॥३-६॥

Padapatha (Word Split)

अहम् । पञ्च-भूतानि । अपञ्च-भूतानि । अहम् । अखिलम् । जगत् । वेदः । अहम् । अवेदः । अहम् । विद्या । अहम् । अविद्या । अहम् । अजा । अहम् । अनजा । अहम् । अधः । च । ऊर्ध्वम् । च । तिर्यक् । च । अहम् । अहम् । रुद्रेभिः । वसुभिः । च । चरामि । अहम् । आदित्यैः । उत । विश्व-देवैः । अहम् । मित्रा-वरुणौ । उभौ । बिभर्मि । अहम् । इन्द्र-अग्नी । अहम् । अश्विनौ । उभौ । अहम् । अहम् । सोमम् । त्वष्टारम् । पूषणम् । भगम् । दधामि । अहम् । विष्णुम् । उरु-क्रमम् । ब्रह्माणम् । उत । प्रजापतिम् । दधामि । अहम् । अहम् । दधामि । द्रविणम् । हविष्मते । सु-प्राव्ये । यजमानाय । सुन्वते ।

Recitation with translationDevi Upanishad 6

IAST Transliteration

ahaṃ pañcabhūtāny apañcabhūtāni | aham akhilaṃ jagat | vedo’ham avedo’ham | vidyāham avidyāham | ajāham anajāham | adhaś cordhvaṃ ca tiryak cāham | ahaṃ rudrebhir vasubhiś carāmy aham ādityair uta viśvadevaiḥ | ahaṃ mitrāvaruṇāv ubhau bibharmy aham indrāgnī aham aśvināv ubhau | ahaṃ somaṃ tvaṣṭāraṃ pūṣaṇaṃ bhagaṃ dadhāmy aham | viṣṇum urukramaṃ brahmāṇam uta prajāpatiṃ dadhāmi | ahaṃ dadhāmi draviṇaṃ haviṣmate suprāvye yajamānāya sunvate ||3–6||

Translation

मैं पाँच बड़े तत्व हूँ - धरती, पानी, अग्नि, हवा, आकाश। और मैं वो भी हूँ जो इन पाँचो से भी आगे है। मैं पूरा जगत हूँ। मैं वेद हूँ, और मैं वो भी हूँ जो वेद नहीं है। मैं ज्ञान हूँ, और मैं अज्ञान भी हूँ। मैं जन्मा नहीं, और मैं जन्मा भी हूँ। मैं नीचे हूँ, ऊपर हूँ, और चारों तरफ फैला हूँ। मैं रुद्र और वसु के साथ चलता हूँ। आदित्य और विश्वदेव के साथ भी हूँ। मैं मित्र और वरुण दोनों को संभालता हूँ। मैं इंद्र हूँ, अग्नि हूँ, अश्विन दोनों हूँ। मैं सोम, त्वष्ठा, पूषन और भग को स्थापित करता हूँ। मैं विष्णु को भी स्थापित करता हूँ, ब्रह्मा को भी, प्रजापति को भी। मैं जो यज्ञ करता है उसको धन देता हूँ, जो अच्छे से पूजा करता है उसको भी।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

I am the five great elements and I am that which is not the five elements. I am the entire universe. I am the Veda and I am the non-Veda. I am knowledge and I am ignorance. I am the unborn and I am the not-unborn. I am below, above, and also across (in all directions). I move with the Rudras and the Vasus; (I move) with the Ādityas and also with the Viśvadevas. I uphold both Mitra and Varuṇa; I am Indra and Agni; I am both Aśvins. I place (establish) Soma, Tvaṣṭṛ, Pūṣan, and Bhaga. I place Viṣṇu of wide stride, and Brahmā, and also Prajāpati. I bestow wealth upon the offerer of oblation, upon the well-protected sacrificer who presses (the Soma).

Verse Context

• Śakti as Brahman; identity of the Self with the totality (sarvātmatva)
• Mahavakya: Functions as a Śākta articulation of ‘ahaṃ brahmāsmi’; also complements ‘prajñānaṃ brahma’ by implying that the ‘I’ that pervades all is consciousness itself, not a limited person.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular; mantraic prose with borrowings from Ṛgvedic hymn style (Devīsūkta).