Devi Upanishad: Verse 4
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बिभर्म्यहमिन्द्राग्नी अहमश्विनावुभौ । अहं सोमं त्वष्टारं पूषणं भगं दधाम्यहम् । विष्णुमुरुक्रमं ब्रह्माणमुत प्रजापतिं दधामि । अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यजमानाय सुन्वते ॥३-६॥
अहम् । पञ्च-भूतानि । अपञ्च-भूतानि । अहम् । अखिलम् । जगत् । वेदः । अहम् । अवेदः । अहम् । विद्या । अहम् । अविद्या । अहम् । अजा । अहम् । अनजा । अहम् । अधः । च । ऊर्ध्वम् । च । तिर्यक् । च । अहम् । अहम् । रुद्रेभिः । वसुभिः । च । चरामि । अहम् । आदित्यैः । उत । विश्व-देवैः । अहम् । मित्रा-वरुणौ । उभौ । बिभर्मि । अहम् । इन्द्र-अग्नी । अहम् । अश्विनौ । उभौ । अहम् । अहम् । सोमम् । त्वष्टारम् । पूषणम् । भगम् । दधामि । अहम् । विष्णुम् । उरु-क्रमम् । ब्रह्माणम् । उत । प्रजापतिम् । दधामि । अहम् । अहम् । दधामि । द्रविणम् । हविष्मते । सु-प्राव्ये । यजमानाय । सुन्वते ।
ahaṃ pañcabhūtāny apañcabhūtāni | aham akhilaṃ jagat | vedo’ham avedo’ham | vidyāham avidyāham | ajāham anajāham | adhaś cordhvaṃ ca tiryak cāham | ahaṃ rudrebhir vasubhiś carāmy aham ādityair uta viśvadevaiḥ | ahaṃ mitrāvaruṇāv ubhau bibharmy aham indrāgnī aham aśvināv ubhau | ahaṃ somaṃ tvaṣṭāraṃ pūṣaṇaṃ bhagaṃ dadhāmy aham | viṣṇum urukramaṃ brahmāṇam uta prajāpatiṃ dadhāmi | ahaṃ dadhāmi draviṇaṃ haviṣmate suprāvye yajamānāya sunvate ||3–6||
मैं पाँच तत्व हूँ और उनसे भी परे। मैं पूरा दुनिया हूँ। मैं वेद हूँ और वेद नहीं भी। मैं ज्ञान हूँ और अज्ञान भी। मैं जन्मी नहीं और ना ही जन्मा हूँ। मैं नीचे हूँ, ऊपर हूँ, और चारों तरफ फैली हूँ। मैं रुद्र और वसु के साथ चलती हूँ। आदित्य और विश्वदेव के साथ भी। मैं मित्र और वरुण दोनों को संभालती हूँ। मैं इंद्र और अग्नि हूँ। मैं दोनों अश्विन हूँ। मैं सोम, त्वष्टर, पूषन और भग को स्थिरती देती हूँ। मैं विष्णु, ब्रह्मा और प्रजापति को भी स्थिरती देती हूँ। मैं जो यज्ञ करता है उसको धन देती हूँ, जो सोम पीता है उसको भी।
I am the five great elements and I am that which is not the five elements. I am the entire universe. I am the Veda and I am the non-Veda. I am knowledge and I am ignorance. I am the unborn and I am the not-unborn. I am below, above, and also across (in all directions). I move with the Rudras and the Vasus; (I move) with the Ādityas and also with the Viśvadevas. I uphold both Mitra and Varuṇa; I am Indra and Agni; I am both Aśvins. I place (establish) Soma, Tvaṣṭṛ, Pūṣan, and Bhaga. I place Viṣṇu of wide stride, and Brahmā, and also Prajāpati. I bestow wealth upon the offerer of oblation, upon the well-protected sacrificer who presses (the Soma).
- अहं+अखिलम्→अहमखिलम्
- वेदः+अहम्→वेदोऽहम् (विसर्ग-लोप, अवग्रह)
- अवेदः+अहम्→अवेदोऽहम्
- विद्या+अहम्→विद्याहम्
- अविद्या+अहम्→अविद्याहम्
- अजा+अहम्→अजाहम्
- अनजा+अहम्→अनजाहम्
- अधः+च+ऊर्ध्वम्→अधश्चोर्ध्वम् (विसर्ग-श्च, च+ऊ→चो)
- तिर्यक्+च+अहम्→तिर्यक्चाहम्
- चरामि+अहम्→चराम्यहम्
- अहम्+आदित्यैः→अहमादित्यैः
- मित्रावरुणौ+उभौ→मित्रावरुणावुभौ
- बिभर्मि+अहम्→बिभर्म्यहम्
- अहम्+इन्द्राग्नी→अहमिन्द्राग्नी
- दधामि+अहम्→दधाम्यहम्
- विष्णुम्+उरुक्रमम्→विष्णुमुरुक्रमम्
About this Verse
- Central concept
- Brahman as Devī (non-dual identity; immanence and transcendence)
- The mahavakyas
- Aligns with ‘ahaṃ brahmāsmi’ (Bṛhadāraṇyaka 1.4.10) through explicit ‘ahaṃ’ identity-claims; also resonates with ‘sarvaṃ khalv idaṃ brahma’ (Chāndogya 3.14.1) in its all-pervasiveness.
- Veda
- Atharva
- Chandas
- Mixed/irregular; largely Vedic-style prose with Ṛgvedic mantraic segments (echoing Devīsūkta, Ṛgveda 10.125).
Yoga and practice
Aham-vimarśa (I-sense inquiry) used as non-dual contemplation: meditate on the witnessing ‘I’ as pervading all directions and polarities (vidyā/avidyā, manifest/unmanifest). Useful for śākta upāsanā and nididhyāsana: dissolve deity/individual duality by repeating ‘ahaṃ’ as identity with the Whole.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
