Brahmavidya Upanishad: Verse 17

Sanskrit (Devanagari)

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अविश्रान्तं महाखगः । यावन्निश्वसितो जीवस् तावन्निष्कलतां गतः ॥१७-१९॥

Padapatha (Word Split)

तेन । इदम् । निष्कलम् । विद्यात् । क्षीरात् । सर्पिः । यथा । तथा । कारणेन । आत्मना । युक्तः । प्राणायामैः । च । पञ्चभिः ॥ चतुः-कलाः । समायुक्तः । भ्राम्यते । च । हृदि-स्थितः । गोलकः । तु । यदा । देहे । क्षीर-दण्डेन । वा । हतः ॥ एतस्मिन् । वसते । शीघ्रम् । अविश्रान्तम् । महा-खगः । यावत् । निःश्वसितः । जीवः । तावत् । निष्कलताम् । गतः ॥

Recitation with translationBrahmavidya Upanishad 17

IAST Transliteration

tenedaṃ niṣkalaṃ vidyāt kṣīrāt sarpir yathā tathā | kāraṇenātmanā yuktaḥ prāṇāyāmaiś ca pañcabhiḥ || catuṣkalā samāyukto bhrāmyate ca hṛdisthitaḥ | golakas tu yadā dehe kṣīradaṇḍena vā hataḥ || etasmin vasate śīghram aviśrāntaṃ mahākhagaḥ | yāvan niśvasito jīvas tāvan niṣkalatāṃ gataḥ ||17–19||

Translation

इस तरह से आप आत्मा को एक पूरा समझो, जैसे दूध से घी निकलता है। अपने असली स्वरूप के साथ जुड़ के, और पाँच प्राणायाम कर के, यह दिल में रहता है और चार हिस्सों के साथ चलता है। जब शरीर के गोलक को चर्निंग स्टिक से मारते हैं, तो एक बड़ा पक्षी वहाँ तेज़ी से रहता है। जीव जब तक साँस लेता है, तब तक वो एक पूरे में मिल जाता है।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

By that (method) one should know this (Self) as partless, as ghee (is obtained) from milk. United with the causal Self and with the five prāṇāyāmas, endowed with four ‘parts’, it moves about while situated in the heart. But when the ‘sphere’ in the body is struck by the milk-stick, the great bird dwells there swiftly, unceasingly; as long as the jīva breathes, so long it has attained partlessness.

Verse Context

• Niṣkala ātman/Brahman; prāṇāyāma as upāya; hṛdaya as inner seat; jīva-to-nirvikalpa transition
• Mahavakya: Supports mahāvākya purport (tātparya) of identity by describing realization of the ‘partless’ Self; closest in spirit to ‘अहं ब्रह्मास्मि’/‘तत् त्वम् असि’ as experiential assimilation, not quotation.
• Atharva
• Chandas: Mixed śloka (predominantly Anuṣṭubh)