Atma Upanishad: Verse 9
अनात्मकम् असत् तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् । वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि ॥
येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् । क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि ॥
तथैव विद्वान् रमते निर्ममो निरहं सुखी । कामान् निष्कामरूपी सञ्चरत्येकचरो मुनिः ॥९–११॥
अनात्मकम् । असत् । तुच्छम् । किम् । नु । तस्य । अवभासकम् । वेद-शास्त्र-पुराणानि । भूतानि । सकलानि । अपि ॥
येन । अर्थ-वन्ति । तम् । किम् । नु । विज्ञातारम् । प्रकाशयेत् । क्षुधाम् । देह-व्यथाम् । त्यक्त्वा । बालः । क्रीडति । वस्तुनि ॥
तथा । एव । विद्वान् । रमते । निर्ममः । निरहम् । सुखी । कामान् । निष्काम-रूपी । सञ्चरति । एक-चरः । मुनिः ॥
anātmakam asat tucchaṃ kiṃ nu tasyāvabhāsakam | vedaśāstrapurāṇāni bhūtāni sakalāny api ||
yenārthavanti taṃ kiṃ nu vijñātāraṃ prakāśayet | kṣudhāṃ dehavyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuni ||
tathaiva vidvān ramate nirmamo nirahaṃ sukhī | kāmān niṣkāmarūpī sañcaraty ekacaro muniḥ ||9–11||
जो आत्मा नहीं है, वो असली नहीं है, कुछ भी नहीं है, उसको कैसे रोशन कर सकते हो? वेद, शास्त्र, पुराण, सब जीव, सब इसकी वजह से मतलब रखते हैं। पर यह जो सबको जानता है, उसको कौन रोशन करेगा? जैसे बच्चे को भूख और दर्द हो, पर वो खिलौने के साथ खेलता रहता है, वैसे ही ज्ञानी भी खुश रहता है। उसका कुछ अपना नहीं, कोई मैं नहीं, बस खुशी। वो इच्छाओं में रहता है पर कोई इच्छा नहीं रखता, अकेले चलता है।
That which is non-Self, unreal, and trifling—what indeed could illumine it? The Vedas, śāstras, and Purāṇas, and all beings as well, become meaningful by whom; what could illumine that knower? Having set aside hunger and bodily pain, a child plays with an object. So too the knower delights—without possessiveness, without ego, happy; moving among desires while being desireless in nature, the sage wanders alone.
- तस्यावभासकम् = तस्य + अवभासकम् (स्वर-सन्धि: अ + अ → आ)
- येनार्थवन्ति = येन + अर्थवन्ति (स्वर-सन्धि: अ + अ → आ)
About this Verse
- Central concept
- Svayaṃ-prakāśa Atman (self-luminous knower); anātman as dependent appearance; jīvanmukti traits (nirmama, nirahaṃ, niṣkāma)
- The mahavakyas
- Reinforces all mahāvākyas by grounding them in the self-luminous knower: the ‘I’ that knows is Brahman; especially supports ‘Aham Brahmāsmi’ and ‘Ayam Ātmā Brahma’.
- Veda
- Atharva Veda
- Chandas
- Anuṣṭubh (śloka)
Yoga and practice
Witness-consciousness meditation: tracing all meanings/objects back to the knowing principle; cultivating non-possessiveness (aparigraha), ego-thinning, and desirelessness; supports vairāgya and sahaja-samādhi orientation in daily activity.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
