Akshi Upanishad: Verse 11
तदासौ प्रथमामेकां प्राप्तो भवति भूमिकाम् । एवं विचारवान् यः स्यात् संसारोत्तरणं प्रति ॥ स भूमिकावान् इत्युक्तः शेषस् त्वार्य इति स्मृतः । विचारनाम्नीम् इतराम् आगतो योगभूमिकाम् ॥ श्रुतिस्मृतिसदाचारधारणाध्यानकर्मणः । मुख्यया व्याख्ययाख्यातान् श्रयति श्रेष्ठपण्डितान् ॥
तदा । असौ । प्रथमाम् । एकाम् । प्राप्तः । भवति । भूमिकाम् । एवम् । विचारवान् । यः । स्यात् । संसार-उत्तरणम् । प्रति ॥ सः । भूमिकावान् । इति । उक्तः । शेषः । तु । आर्यः । इति । स्मृतः । विचार-नाम्नीम् । इतराम् । आगतः । योग-भूमिकाम् ॥ श्रुति-स्मृति-सदाचार । धारण-ध्यान-कर्मणः । मुख्यया । व्याख्यया । आख्यातान् । श्रयति । श्रेष्ठ-पण्डितान् ॥
tadāsau prathamām ekāṃ prāpto bhavati bhūmikām | evaṃ vicāravān yaḥ syāt saṃsārottaraṇaṃ prati || sa bhūmikāvān ity uktaḥ śeṣas tv ārya iti smṛtaḥ | vicāranāmnīm itarām āgato yogabhūmikām || śrutismṛtisadācāradhāraṇādhyānakarmaṇaḥ | mukhyayā vyākhyayākhyātān śrayati śreṣṭhapaṇḍitān ||
फिर वोह पहला लेवल पा लेता है। जो इंसान इस दुनिया के चक्कर से निकलने के बारे में सोचने लगता है, उसे कहते हैं कि उसने लेवल पकड़ा है। बाकी लोगों को बस अच्छा इंसान कहते हैं। फिर वोह दूसरा लेवल पहुँचता है जिसका नाम है सोचना। यह लेवल उसे बड़े पंडित के पास ले जाता है। वोह पंडित शास्त्र, अच्छी बातें, ध्यान और सही काम सब समझाते हैं।
Then he attains the first single stage (bhūmikā). Thus, whoever becomes endowed with inquiry (vicāra) toward crossing beyond saṃsāra is called ‘one possessed of a stage’; the rest are remembered as merely ‘noble’ (ārya). Having reached the other yogic stage named ‘Inquiry’, he resorts to the best learned scholars who are renowned for the principal exposition of śruti, smṛti, good conduct, concentration (dhāraṇā), meditation (dhyāna), and disciplined action.
- तदा+असौ→तदासौ
- प्रथमा+एकाम्→प्रथमामेकाम्
- विचारवान्+यः→विचारवान् यः (पदच्छेदे विसन्धि)
- शेषः+तु→शेषस् तु
- तु+आर्यः→त्वार्य
- विचारनाम्नीम्+इतराम्→विचारनाम्नीम् इतराम् (पदच्छेदे विसन्धि)
- व्याख्यया+आख्यातान्→व्याख्ययाख्यातान्
- श्रुति+स्मृति+... समासः
About this Verse
- Central concept
- Sādhana (spiritual discipline) through vicāra leading toward mokṣa; gradations of yogic/gnostic progress (bhūmikā)
- The mahavakyas
- Indirect: supports the preparatory discipline (sādhana-catuṣṭaya/vicāra) that culminates in mahāvākya-śravaṇa and aparokṣa-jñāna (e.g., ‘tat tvam asi’).
- Veda
- Atharva
- Chandas
- Anuṣṭubh (śloka-style; post-Vedic metrical Sanskrit)
Yoga and practice
Emphasizes vicāra as a yogic bhūmikā; recommends śravaṇa (scriptural study), smṛti-based reflection, sadācāra (ethical restraints), dhāraṇā and dhyāna; encourages seeking competent teachers (ācārya/paṇḍita) for correct method.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
