Akshi Upanishad: Verse 31
सन्तोषामोदमधुरा प्रथमोदेति भूमिका । भूमिप्रोदितमात्रोऽन्तरमृताङ्कुरिकेव सा ॥ एषा हि परिमृष्टान्तः संन्यासा प्रसवैकभूः । द्वितीयां च तृतीयां च भूमिकां प्राप्नुयात्ततः ॥ श्रेष्ठा सर्वगता ह्येषा तृतीया भूमिकात्र हि । भवति प्रोज्झिताशेषसंकल्पकलनः पुमान् ॥ भूमिकात्रितयाभ्यासादज्ञाने क्षयमागते । समं सर्वत्र पश्यन्ति चतुर्थीं भूमिकां गताः ॥ अद्वैते स्थैर्यमायाते द्वैते च प्रशमं गते । पश्यन्ति स्वप्नवल्लोकं चतुर्थीं भूमिकां गताः ॥
सन्तोष-आमोद-मधुरा । प्रथमा उदेति भूमिका । भूमि-प्रोदित-मात्रः । अन्तरम् । ऋत-अङ्कुरिका-इव । सा ॥ एषा हि । परिमृष्ट-अन्तः । संन्यासा । प्रसव-एक-भूः । द्वितीयाम् च । तृतीयाम् च । भूमिकाम् । प्राप्नुयात् । ततः ॥ श्रेष्ठा । सर्व-गता हि । एषा । तृतीया भूमिका । अत्र हि । भवति । प्रोज्झित-अशेष-संकल्प-कलनः । पुमान् ॥ भूमिका-त्रितय-अभ्यासात् । अज्ञाने । क्षयम् आगते । समम् । सर्वत्र । पश्यन्ति । चतुर्थीम् । भूमिकाम् । गताः ॥ अद्वैते । स्थैर्यम् आयाते । द्वैते च । प्रशमम् गते । पश्यन्ति । स्वप्न-वत् । लोकम् । चतुर्थीम् । भूमिकाम् । गताः ॥
santoṣāmodamadhurā prathamodeti bhūmikā | bhūmiprodītamātro 'ntaramṛtāṅkurikeva sā || eṣā hi parimṛṣṭāntaḥ saṃnyāsā prasavaikabhūḥ | dvitīyāṃ ca tṛtīyāṃ ca bhūmikāṃ prāpnuyāt tataḥ || śreṣṭhā sarvagatā hyeṣā tṛtīyā bhūmikātra hi | bhavati projjhitāśeṣasaṅkalpakalanaḥ pumān || bhūmikātritayābhyāsād ajñāne kṣayam āgate | samaṃ sarvatra paśyanti caturthīṃ bhūmikāṃ gatāḥ || advaite sthairyam āyāte dvaite ca praśamaṃ gate | paśyanti svapnaval lokaṃ caturthīṃ bhūmikāṃ gatāḥ ||
पहली स्टेज में संतोष की खुशी आती है, जैसे मीठा हो। जैसे ही यह स्टेज आती है, अंदर से अमृत की कोई झलक मिलने लगती है। यह संन्यास है जिसका पूरा मतलब समझ आ गया, और यह एक ही जगह है जहाँ से आगे बढ़ते हैं। इसके बाद दूसरी और तीसरी स्टेज तक पहुँचना चाहिए। तीसरी स्टेज सबसे बड़ी है, वो सब जगह है। इसमें इंसान के अंदर के सारे इरादे खत्म हो जाते हैं। इन तीन स्टेज की प्रैक्टिस से जब ग्यान नहीं रहता, तो जो लोग चौथी स्टेज तक पहुँचते हैं वो हर जगह एक ही चीज़ देखते हैं। जब दो में नहीं रहते, बस एक रहता है, और दो का भ्रम खत्म हो जाता है, तो चौथी स्टेज वाले लोग दुनिया को देखते हैं जैसे कोई सपना हो।
The first stage (bhūmikā) arises, sweet with the joy of contentment; as soon as that stage has arisen, within there is (something) like a sprout of immortality. For this is renunciation whose end has been well-touched (i.e., whose goal is clearly grasped), the single ground of (spiritual) birth; from it one should then attain the second and the third stages. This third stage here is indeed excellent and all-pervading; in it the person becomes one who has cast away all constructions of intention (saṅkalpa). By practice of the three stages, when ignorance has come to destruction, those who have reached the fourth stage see equality everywhere. When steadiness in non-duality has come, and duality has subsided, those who have reached the fourth stage see the world as if a dream.
- Same as Akshi.27
- verse text is the same content presented as a single line. Key sandhis: prathamodeti → prathamā + udeti
- mātro'ntara- from mātraḥ + antara-
- svapnaval lokaṃ → svapna-vat + lokam
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
