Home›Upanishads›Aitreya›Verse 1.3.13
←Previous Verse
Next Verse→

Aitreya Upanishad: Verse 1.3.13

स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत्—किमिहान्यं वावदिषदिति। स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्। इदमदर्शनमिति॥१३॥

सः । जातः । भूतानि । अभि-व्यैख्यत् । किम् । इह । अन्यम् । वा । अवदिषत् । इति । सः । एतम् । एव । पुरुषम् । ब्रह्म । ततम् । अपश्यत् । इदम् । अदर्शनम् । इति ॥१३॥

Recitation with translationAitreya Upanishad 1.3.13

sa jāto bhūtāny abhivyaikhyat—kim ihānyaṃ vāvadīṣad iti | sa etam eva puruṣaṃ brahma tatam apaśyat | idam adarśanam iti ||13||

जब वो पैदा हुआ, उसने देखा कि सब जगह क्या है। उसने सोचा, और क्या है जो मैं बात करूँ? फिर उसने देखा कि एक ही पुरुष है, ब्रह्मा, जो सब में फैला है। वो समझ गया, यही सच है, यही देखना है।

Being born, he surveyed the beings: “What else is there here that I should speak of?” He saw this very Person—Brahman—pervading (all). (He realized:) “This is the seeing (vision).”

सःhe/that (being)
सः:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (सर्वनाम)
जातःborn; having been produced
जातः:
TypeVerb
Root√जन् (धातु) → जात (क्त-प्रत्यय, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-कृदन्तः, पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘born/produced’ (past passive participle)
भूतानिbeings; creatures; elements
भूतानि:
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू → भूत)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-बहुवचनम्
अभिव्यैख्यत्he looked over; he surveyed
अभिव्यैख्यत्:
TypeVerb
Rootअभि-वि-√ईक्ष् (धातु)
Formलुङ् (अorist), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
किम्what?
किम्:
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (प्रश्नार्थक)
इहhere
इह:
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्ययम्
अन्यम्other; different
अन्यम्:
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (किम् इत्यस्य विशेषणम्)
वाindeed; or (emphatic/alternative particle)
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्ययम् (विकल्प/अनुनासिक-निपात)
अवदीषत्he spoke; he said
अवदीषत्:
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलुङ् (अorist), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
इतिthus; ‘…’ (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम् (उद्धरण/इत्यर्थ)
सःhe
सः:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
एतम्this (one)
एतम्:
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
एवalone; indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम् (अवधारण)
पुरुषम्the Person; the Self
पुरुषम्:
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम् (ब्रह्मन्-शब्दः; रूपम् ‘ब्रह्म’)
ततम्spread out; pervading
ततम्:
TypeAdjective
Rootतत (प्रातिपदिक; √तन् → ततम्, क्त-कृदन्त)
Formक्त-कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम् (पुरुषं/ब्रह्म इत्यस्य विशेषणम्)
अपश्यत्he saw; he beheld
अपश्यत्:
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
इदम्this
इदम्:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
अदर्शनम्non-seeing; invisibility
अदर्शनम्:
TypeNoun
Rootअ-दर्शन (प्रातिपदिक; √दृश् → दर्शन, नञ्-समास/उपसर्ग)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
इतिthus; so called
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम् (नामनिर्देश/उद्धरण)
  • स जातः → सः + जातः (विसर्ग-लोपः)
  • भूतान्यभिव्यैख्यत् → भूतानि + अभिव्यैख्यत् (इ/अ संधिः)
  • किमिहान्यं → किम् + इह + अन्यम् (म् + इ → मि; पदविभागः)
  • वावदिषदिति → वा + अवदीषत् + इति (आगम/संधि; ‘वा’ निपातः + स्वर-संधिः)
  • एतमेव → एतम् + एव
  • ततममपश्यत् → ततम् + अपश्यत् (म् + अ → म)
  • इदमदर्शनमिति → इदम् + अदर्शनम् + इति (म् + अ → म)
Brahman as the all-pervading Puruṣa; non-dual vision (ātma-brahma-aikya)Mahavakya: Supports the purport of “अहं ब्रह्मास्मि (ahaṃ brahmāsmi)” by identifying the ‘I’/Puruṣa as Brahman pervading all; also aligns with “प्रज्ञानं ब्रह्म (prajñānaṃ brahma)” as ‘seeing/knowing’ is Brahman.RigŚākala (Ṛgveda) ShakhaChandas: Prose

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play