Home›Upanishads›Aitreya›Verse 1.3.12
←Previous Verse
Next Verse→

Aitreya Upanishad: Verse 1.3.12

स एतमेव सीमानं विदर्यैतया द्वारा प्रापद्यत। सैषा विदृतिर्नाम द्वाः। तदेतन्नाऽन्दनम्। तस्य त्रय आवसथास्त्रयः स्वप्नाः—अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ इति॥१२॥

सः । एतम् । एव । सीमानम् । विदर्य । एतया । द्वारा । प्रापद्यत । सा । एषा । विदृतिः । नाम । द्वाः । तत् । एतत् । न । आनन्दनम् । तस्य । त्रयः । आवसथाः । त्रयः । स्वप्नाः । अयम् । आवसथः । अयम् । आवसथः । अयम् । आवसथः । इति ॥ १२ ॥

Recitation with translationAitreya Upanishad 1.3.12

sa etam eva sīmānaṃ vidaryaitayā dvārā prāpadyata | saiṣā vidṛtir nāma dvāḥ | tad etan nā’nandanam | tasya traya āvasathās trayaḥ svapnāḥ—ayam āvasatho’yam āvasatho’yam āvasatha iti ||12||

उसने उस दीवार को फाड़ दिया और उस दरवाज़े से अंदर गया। इस दरवाज़े को विदृति कहते हैं। यह जगह खुशी देती है। इसके तीन घर हैं, तीन सपने हैं। यह घर है, यह घर है, यह घर है, ऐसा कहते हैं।

He split open this very boundary and entered by this door. This door is called ‘the cleft’ (vidṛti). This indeed is ‘the place of bliss’ (nā’nandanam). For him there are three abodes, three dreams: ‘this is an abode, this is an abode, this is an abode,’ thus (it is said).

सःhe
सः:
TypeNoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
एतम्this
एतम्:
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्
सीमानम्boundary
सीमानम्:
TypeNoun
Rootसीमन्/सीमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्
विदर्यhaving split
विदर्य:
TypeVerb
Rootवि-√दॄ/√दर् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (अव्ययभाव/gerund)
एतयाby this
एतया:
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः तृतीया एकवचनम्
द्वाराthrough the door
द्वारा:
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः तृतीया एकवचनम्
प्रापद्यतhe entered
प्रापद्यत:
TypeVerb
Rootप्र-√पद् (धातु)
Formलङ् आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
साthat
सा:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
एषाthis
एषा:
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
विदृतिःthe cleft
विदृतिः:
TypeNoun
Rootविदृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्ययम् (नामधेये)
द्वाः(is) the door
द्वाः:
TypeNoun
Rootद्वार्/द्वार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम् (वैदिक-रूपम्)
तत्that
तत्:
TypeNoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
एतत्this
एतत्:
TypeNoun
Rootएतद्
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम् (निषेध)
आनन्दनम्a place of delight
आनन्दनम्:
TypeNoun
Rootआनन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
तस्यof it/of him
तस्य:
TypeNoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः षष्ठी एकवचनम्
त्रयःthree
त्रयः:
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा बहुवचनम्
आवसथाःabodes
आवसथाः:
TypeNoun
Rootआवसथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा बहुवचनम्
त्रयःthree
त्रयः:
TypeNoun
Rootत्रि
Formपुंलिङ्गः प्रथमा बहुवचनम्
स्वप्नाःdreams
स्वप्नाः:
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा बहुवचनम्
अयम्this
अयम्:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
आवसथःabode
आवसथः:
TypeNoun
Rootआवसथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
अयम्this
अयम्:
TypeNoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
आवसथःabode
आवसथः:
TypeNoun
Rootआवसथ
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
अयम्this
अयम्:
TypeNoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
आवसथःabode
आवसथः:
TypeNoun
Rootआवसथ
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्
  • विदर्यैतया = विदर्य + एतया
  • द्वास्तदेतत् = द्वाः + तत् + एतत्
  • नाऽन्दनम् = न + आनन्दनम्
  • आवसथोऽयम् = आवसथः + अयम् (विसर्ग-सन्धि)
Entry of consciousness into embodiment; three states (avasthā-traya) and the locus of experienceMahavakya: Contextual: prepares the ground for identifying the Self as consciousness across states, culminating in ‘prajñānam brahma’.RigŚākala (Aitareya tradition of the Ṛgveda) ShakhaChandas: Prose (Brāhmaṇa-style)

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play