Rig Veda 1.164.43: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 43
Sukta 1.164
Rishi: Dīrghatamas Aucathya
Devata: R̥ta/Dharma through sacrificial transformation (Agni implicit)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥
Transliteration
śakámayaṃ dhūmám ārā́d apaśyaṃ viṣūvatā́ pará enā́varéṇa | ukṣā́ṇaṃ pṛ́śnim apacanta vīrā́s tā́ni dhármāṇi prathamā́ny āsan ||
Translation
मैंने दूर से धुआँ देखा जो ताकत वाला था। वो ऊपर नीचे घूँटा है। वीरों ने उस धब्बे वाले बैल को पकाया। यह पहले धरम की नीव थी जो बनी थी।
Word by Word
शकमयम्(something) made of/consisting of strength; powerful
शकमयम्:
Karma (अपश्यं इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशकमय (प्रातिपदिक; शक- ‘शक्त/समर्थ’ + -मय ‘मयट्’)
धूमम्smoke
धूमम्:
Karma (अपश्यं इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
आरात्from afar; at a distance
आरात्:
Apādāna/Adhikaraṇa (दृष्टेः देश/दूरत्व-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (द्रष्टौ)
विषूवताin a divergent/separating way; with separation
विषूवता:
Karaṇa (अपश्यं इत्यस्य प्रकार/उपायः)
TypeAdjective (instrumental used adverbially)
Rootविषूवत् (प्रातिपदिक; ‘विषूवत्’ = पृथग्भूत/विभक्त/विकृत-गति)
परःfarther; beyond
परः:
Kartā (अध्याहृतः ‘(धूमः) परः’)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
एनावरेणby/with the nearer (lower) one
एनावरेण:
Karaṇa/Adhikaraṇa (परः इत्यस्य सह-निर्देशः: ‘lower/nearer side’)
TypeAdjective
Rootएनावर (प्रातिपदिक; एना + अवर ‘lower/nearer’)
उक्षाणम्a bull
उक्षाणम्:
Karma (अपचन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक; ‘bull’)
पृश्निम्speckled; dappled
पृश्निम्:
Karma (उक्षाणम् इत्यस्य विशेषणम् / सहकर्म)
TypeAdjective/Noun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक; ‘speckled/variegated’ / also a proper name in Vedic)
अपचन्तthey cooked
अपचन्त:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पच् (पाके)
वीराःheroes; men
वीराः:
Kartā (अपचन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
तानिthose
तानि:
Kartā (आसन् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धर्माणिlaws; ordinances; established rites
धर्माणि:
Kartā/Predicate-nominative (आसन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
प्रथमानिfirst; primordial
प्रथमानि:
विशेषणम् (धर्माणि)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.