Valmiki Ramayana 1.26.18: Bala Kanda, Sarga 26, Shloka 18

ताटकावधः

The Slaying of Tāṭakā

Devanagari script

ततश्छिन्नभुजां श्रान्तामभ्याशे परिगर्जतीम् ।

सौमित्रिरकरोत्क्रोधाद्धृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥१८॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 1.26.18

Transliteration

tataś chinnabhujāṃ śrāntām abhyāśe parigarjatīm |

saumitrir akarot krodhād dhṛtakarṇāgranāsikām ||18||

Translation

फिर सौमित्रि ने गुस्से में उसके कान और नाक काट दिए। वो पास ही खड़ी थी, चिल्ला रही थी, उसके हाथ काट चुके थे और थक चुकी थी।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (then)

• छिन्नभुजाम्: with arms cut off
• छिन्नभुजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न (छिद्-धातु + क्त) + भुजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying ताटकां implied); समासः: छिन्न-भुजा (whose arms are cut)

• श्रान्ताम्: tired
• श्रान्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (श्रम्-धातु + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अभ्याशे: nearby / in proximity
• अभ्याशे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अभ्याश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• परिगर्जतीम्: roaring loudly
• परिगर्जतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: परि-गर्ज् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying the demoness)

• सौमित्रिः: Saumitrī (Lakṣmaṇa)
• सौमित्रिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अकरोत्: made / rendered
• अकरोत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• क्रोधात्: out of anger
• क्रोधात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान/हेतु), एकवचनम्; हेतौ पञ्चमी (because of)

• हृतकर्णाग्रनासिकाम्: (her) with ears and nose-tip cut off
• हृतकर्णाग्रनासिकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हृत (हृ-धातु + क्त) + कर्ण + अग्र + नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (object-complement with अकरोत्); समासः: हृत-कर्ण-अग्र-नासिका

Context

When she was tired and roaring in a nearby place with her hands chopped off, Lakshmana cut off her ears and the tip of her nose in indignation.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Saumitrī
• Tāṭakā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse raises the theme of force used to end a continuing threat; dharma aims at protection, while anger must be governed so that action remains duty-centered.

What is the narrative situation?

After being disabled by Rāma, Tāṭakā remains nearby roaring; Lakṣmaṇa further wounds her.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s fierce loyalty and readiness to defend; the text also implicitly warns about the proximity of krodha to violence.