Valmiki Ramayana 2.34.53: Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 53

रामदर्शनार्थं दारानयनम् · The Queens Summoned; Rama’s Leave

Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नरसत्तम ।

पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं सन्तापोऽयं विमुच्यताम् ॥५३॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.34.53

Transliteration

caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |

punar drakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo 'yaṃ vimucyatām ||53||

Translation

जब चौदह साल गुज़र जायेंगे, तब तुम मुझे वापस आओगे देखते। अब इस ग़म को छोड़ो।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चतुर्दशसु: in fourteen
• चतुर्दशसु: अधिकरण (Locative/Time)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (प्रातिपदिक; चतुर् + दश)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (locative plural, neuter) — 'in fourteen (number)'

• वर्षेषु: in years
• वर्षेषु: अधिकरण (Time-locus)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (locative plural, neuter)

• गतेषु: having elapsed
• गतेषु: अधिकरण (Time condition)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय; past passive participle)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (locative plural, neuter); 'having passed/elapsed' (वर्षेषु इति विशेषणम्)

• नरसत्तम: O best of men
• नरसत्तम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नर + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रयोगः; पुंलिङ्गे सम्बोधन-एकवचनम् (vocative singular, masculine)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)

• द्रक्ष्यसि: you will see
• द्रक्ष्यसि: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → द्रक्ष्य (भविष्यत्-धातुरूप) + सि
• Form: लृट्-लकारः (simple future); मध्यमपुरुषः एकवचनम् (2nd person singular); परस्मैपदम्

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular) — 'me'

• प्राप्तम्: returned/arrived
• प्राप्तम्: कर्म-विशेषण (Object complement)
• Type: Adjective
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय; past passive participle)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular, masculine); 'returned/arrived' (माम् इति विशेषणम्— 'me, having returned')

• सन्तापः: grief
• सन्तापः: कर्ता (Subject of passive/impersonal injunction)
• Type: Noun
• Root: सन्ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular, masculine)

• अयम्: this
• अयम्: कर्ता-विशेषण (Demonstrative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular, masculine); सन्तापः इति विशेषणम्

• विमुच्यताम्: should be given up
• विमुच्यताम्: क्रिया (Injunctive predicate)
• Type: Verb
• Root: वि + मुच् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (imperative/benedictive sense); प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः — 'let it be abandoned/released'

Context

I shall return after fourteen years have passed, O best among men! you will see meback, Give up this grief.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma
• fourteen years

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Commitment to a vowed term of exile and truthful assurance: dharma is upheld by completing the stipulated period without resentment.

What is the narrative situation?

Rāma consoles Daśaratha, promising his return after the exile term ends.

Which character virtue is emphasized?

Hopeful composure and reliability (satya-vākya).