Valmiki Ramayana 2.109.37: Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 37

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

Devanagari script

इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।

उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥३७॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.109.37

Transliteration

iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānam adīnasattvam |

uvāca pathyaṃ punar āstikaṃ ca satyaṃ vacaḥ sānunayaṃ ca vipraḥ ||37||

Translation

राम गुस्से में बोल रहे थे। वो बड़े दिल वाले थे, डरे नहीं थे। तब उस पंडित ने प्यार से जवाब दिया। उसने सच बात कही। सही बात समझाई। और इल्तिजा की कि मान जाओ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इति: thus
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (निदर्शक/उद्धरण-समाप्ति सूचकः) — indeclinable particle marking quotation/‘thus’
• Role: सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative marker)

• ब्रुवन्तम्: speaking
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु) → ब्रुवत् (शतृ-प्रत्ययः, वर्तमानकाले कृदन्तम्)
• Form: कृदन्तम् (शतृ, वर्तमान-कर्तरि) पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — present active participle, masc. acc. sg.
• Role: कर्म (object of उवाच—‘to/at the one speaking’)

• वचनम्: speech; words
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — neut. acc. sg.
• Role: कर्म (object/utterance characterized as wrathful)

• सरोषम्: wrathful; with anger
• Type: Adjective
• Root: स-रोष (प्रातिपदिकम्: स + रोष)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., neut. acc. sg.; समासः: उपपद-तत्पुरुषः (रोषेण सह/रोषयुक्तम्)
• Role: विशेषण (qualifier of वचनम्)
• Compound: Tatpurusha

• रामम्: Rama
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — masc. acc. sg.
• Role: कर्म (object addressed/spoken to)

• महात्मानम्: great-souled; magnanimous
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिकम्: महा + आत्मन्)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., masc. acc. sg.; समासः: कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य सः)
• Role: विशेषण (qualifier of रामम्)
• Compound: Karmadharaya

• अदीनसत्त्वम्: of undaunted spirit; fearless-minded
• Type: Adjective
• Root: अ-दीन-सत्त्व (प्रातिपदिकम्: न + दीन + सत्त्व)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., masc. acc. sg.; समासः: कर्मधारयः (अदीनं सत्त्वं यस्य सः)
• Role: विशेषण (qualifier of रामम्)
• Compound: Karmadharaya

• उवाच: said; spoke
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) — लिट्-लकारः (परस्मैपदम्) रूपम्: उवाच
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् — perfect, 3rd person sg., parasmaipada
• Role: क्रिया (main verb)

• पथ्यम्: wholesome; beneficial
• Type: Adjective
• Root: पथ्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., neut. acc. sg. (agreeing with वचः)
• Role: विशेषण (qualifier of वचः)

• पुनः: again
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) — indeclinable adverb
• Role: क्रियाविशेषण (adverbial modifier of उवाच)

• आस्तिकम्: pious; faithful
• Type: Adjective
• Root: आस्तिक (प्रातिपदिकम्)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., neut. acc. sg. (agreeing with वचः)
• Role: विशेषण (qualifier of वचः)

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (समुच्चयार्थक-निपातः) — conjunction ‘and’
• Role: समुच्चय (coordinator)

• सत्यम्: true
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., neut. acc. sg. (agreeing with वचः)
• Role: विशेषण (qualifier of वचः)

• वचः: speech; words
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — neut. acc. sg.
• Role: कर्म (object of उवाच)

• सानुनयम्: conciliatory; with entreaty
• Type: Adjective
• Root: स-अनुनय (प्रातिपदिकम्: स + अनुनय)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् — adj., neut. acc. sg. (agreeing with वचः); समासः: उपपद-तत्पुरुषः (अनुनयेन सह/अनुनययुक्तम्)
• Role: विशेषण (qualifier of वचः)
• Compound: Tatpurusha

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (समुच्चयार्थक-निपातः) — conjunction ‘and’
• Role: समुच्चय (coordinator)

• विप्रः: the brahmin
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — masc. nom. sg.
• Role: कर्ता (agent/subject of उवाच)

Sandhi Notes

• Sandhi resolution: ब्रुवन्तं वचनं → ब्रुवन्तम् + वचनम्
• सरोषं रामं → सरोषम् + रामम्
• महात्मानमदीनसत्त्वम् → महात्मानम् + अदीनसत्त्वम्
• पुनरास्तिकं → पुनः + आस्तिकम्
• वच: सानुनयं → वचः + सानुनयम्. IAST normalized: bruvantaṃ, vacanaṃ, saroṣaṃ, rāmaṃ, mahātmānam, adīnasattvam, punar āstikaṃ, vacaḥ sānunayaṃ

Context

Having heard the wrathful words of the magnanimous Rama of fearless intellect, that brahmin (Jabali) thus humbly replied in palatable, truthful words full of faith (in god).

The teaching

Even when truth must be spoken, it should be pāthya—beneficial—and delivered with gentle persuasion to restore āstikya and calm.

Duties in tension

• Kṣatriya indignation/justice vs brāhmaṇa-respect and restraint
• Truthful rebuke vs beneficial pacification

Ethical theme

Vāg-dharma / krodha-nigraha

How it resolves

Counsel-based de-escalation (ānunaya)

For your practice

Models sādhana of speech: align words with satya and hita; use gentleness to transform anger into clarity.

Mood and themes

Rasa

Shanta (peace), with Raudra (fury)

Mood

Pacifying, earnest, morally corrective

Themes

• Dharma
• Satya
• Dialogue
• Persuasion
• Itihasa

Symbolism

Relationships

Cross references

Meter and recitation

Characters & Entities

• Rāma
• vipra (Jābāli)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even amid conflict, dharmic discourse values speech that is truthful (satya), beneficial (pathya), and conciliatory rather than inflammatory.

What is the narrative situation?

After Rāma’s sharp response, the narration notes Jābāli’s strategic shift to faith-affirming, appeasing language.

Which character virtue is emphasized?

Measured speech—responding to anger with calm, constructive, truth-oriented counsel.