Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 100›Shlokas 43-46
←Previous Verse
Next Verse→

Valmiki Ramayana 2.100.43-46: Ayodhya Kanda, Sarga 100, Shlokas 43-46

शततमः सर्गः · Rāma Questions Bharata on Rājadharma

Governance, Counsel, and Public Welfare

Spoken by Rama to BharataSetting: CityPlaces named: जनपदः

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः ।

देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥४३॥

प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः ।

सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः ॥४४॥

अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः ।

परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥४५॥

विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः ।

कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव ॥४६॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.100.43-46

kaccit caitya-śatair juṣṭaḥ suniviṣṭa-jana-ākulaḥ |

devasthānaiḥ prapābhiś ca taṭākaiś copaśobhitaḥ ||43||

prahṛṣṭa-nara-nārīkaḥ samāja-utsava-śobhitaḥ |

sukṛṣṭa-sīmā paśumān hiṃsābhiḥ parivarjitaḥ ||44||

adeva-mātṛko ramyaḥ śvāpadaiḥ parivarjitaḥ |

parityakto bhayaiḥ sarvaiḥ khanibhiś copaśobhitaḥ ||45||

vivarjito naraiḥ pāpaiḥ mama pūrvaiḥ surakṣitaḥ |

kaccij janapadaḥ sphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava ||46||

भाई, मैं चाहता हूँ कि गाँव और शहर अच्छे से चल रहे हों। वहाँ बहुत मंदिर और पूजा की जगह हों। लोग वहाँ खुश रहते हों। पानी के लिए तालाब और कुआँ हों। लोग मेलों और त्योहारों में मस्त रहें। खेती अच्छी हो, गाय-बैल हों। कोई हिंसा न हो। जंगल के जानवर न आएँ। कोई डर न हो। कोयला और मिनरल्स मिलें। बुरे लोग शहर में न हों। हमारे पुरखों ने इस शहर को सेफ बनाया था।

कच्चित्I hope / is it the case that
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative particle: 'whether?/I hope')
Roleसम्बन्ध/वाक्य-प्रश्नसूचक (sentence interrogative marker)
चैत्यशतैःwith hundreds of sanctuaries/shrines
चैत्यशतैः:
TypeNoun
Rootचैत्य + शत (प्रातिपदिके; समासः)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; 'by/with hundreds of shrines')
Roleकरण (instrument/means)
CompoundTatpurusha
जुष्टःendowed / furnished
जुष्टः:
TypeAdjective
Root√जुष् (धातु) → जुष्ट (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle: 'endowed/furnished')
Roleविशेषण (qualifier of जनपदः)
सुनिविष्टजनाकुलःcrowded with well-settled people
सुनिविष्टजनाकुलः:
TypeAdjective
Rootसु + निविष्ट (√विश्, क्त) + जन + आकुल (समासः)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (one whose people are well-settled and numerous/crowded)
Roleविशेषण (qualifier of जनपदः)
CompoundBahuvrihi
देवस्थानैःwith temples/shrines
देवस्थानैः:
TypeNoun
Rootदेवस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural)
Roleकरण
प्रपाभिःwith water-sheds / drinking places
प्रपाभिः:
TypeNoun
Rootप्रपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; water-sheds/drinking places)
Roleकरण
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction 'and')
Roleसमुच्चय (coordination)
तटाकैःwith tanks/ponds
तटाकैः:
TypeNoun
Rootतटाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural)
Roleकरण
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
Roleसमुच्चय
उपशोभितःadorned / graced
उपशोभितः:
TypeAdjective
Rootउप + √शुभ् (धातु) → उपशोभित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (adorned/beautified)
Roleविशेषण (qualifier of जनपदः)
प्रहृष्टनरनारीकःhaving joyful men and women
प्रहृष्टनरनारीकः:
TypeAdjective
Rootप्रहृष्ट + नर + नारीक (समासः)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (one whose men and women are joyful)
Roleविशेषण
CompoundBahuvrihi
समाजोत्सवशोभितःadorned with gatherings and festivals
समाजोत्सवशोभितः:
TypeAdjective
Rootसमाज + उत्सव + शोभित (समासः; शोभित = √शुभ् क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (adorned by assemblies and festivals)
Roleविशेषण
CompoundTatpurusha
सुकृष्टसीमाhaving well-ploughed fields/land
सुकृष्टसीमा:
TypeAdjective
Rootसु + कृष्ट (√कृष्, क्त) + सीमा (समासः)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (one whose boundary/land is well-ploughed)
Roleविशेषण
CompoundBahuvrihi
पशुमान्rich in cattle
पशुमान्:
TypeAdjective
Rootपशु + मतुप् (प्रातिपदिक; मतुप्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; मतुपन्तः (possessing cattle)
Roleविशेषण
हिंसाभिःby violence / acts of harm
हिंसाभिः:
TypeNoun
Rootहिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; 'by acts of violence')
Roleकरण (with participle 'parivarjitaḥ': 'devoid of')
परिवर्जितःfree from / devoid of
परिवर्जितः:
TypeAdjective
Rootपरि + √वृज् (धातु) → परिवर्जित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (avoided/devoid of)
Roleविशेषण
अदेवमातृकःnot dependent on rain
अदेवमातृकः:
TypeAdjective
Rootअ + देव + मातृक (समासः)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (not having 'deva' i.e., rain as mother/support; not dependent on rain)
Roleविशेषण
CompoundBahuvrihi
रम्यःcharming / delightful
रम्यः:
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक; √रम् + यत्)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
Roleविशेषण
श्वापदैःby wild animals/beasts
श्वापदैः:
TypeNoun
Rootश्वापद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; wild beasts)
Roleकरण (with 'parivarjitaḥ': 'devoid of')
परिवर्जितःfree from / devoid of
परिवर्जितः:
TypeAdjective
Rootपरि + √वृज् (धातु) → परिवर्जित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
Roleविशेषण
परित्यक्तःabandoned / cast off
परित्यक्तः:
TypeAdjective
Rootपरि + √त्यज् (धातु) → परित्यक्त (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः
Roleविशेषण
भयैःby fears
भयैः:
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural)
Roleकरण (with 'parityaktaḥ': 'abandoned of')
सर्वैःall (kinds of)
सर्वैः:
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (agreeing with भयैः)
Roleविशेषण (of भयैः)
खनिभिःwith mines/quarries
खनिभिः:
TypeNoun
Rootखनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; mines/quarries)
Roleकरण
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
Roleसमुच्चय
उपशोभितःadorned
उपशोभितः:
TypeAdjective
Rootउप + √शुभ् (धातु) → उपशोभित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
Roleविशेषण
विवर्जितःdevoid of / free from
विवर्जितः:
TypeAdjective
Rootवि + √वृज् (धातु) → विवर्जित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः
Roleविशेषण
नरैःby men/people
नरैः:
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural)
Roleकरण (with 'vivarjitaḥ': 'devoid of')
पापैःsinful / wicked
पापैः:
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (agreeing with नरैः)
Roleविशेषण (of नरैः)
ममmy
मम:
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → मम
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular pronoun)
Roleसम्बन्ध (possessor/relational genitive)
पूर्वैःby (my) ancestors
पूर्वैः:
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural; 'by the former ones/ancestors')
Roleकर्तृ (agent in passive construction with 'surakṣitaḥ')
सुरक्षितःwell-protected
सुरक्षितः:
TypeAdjective
Rootसु + √रक्ष् (धातु) → सुरक्षित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (well-protected)
Roleविशेषण
कच्चित्I hope / is it the case that
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative particle)
Roleसम्बन्ध/वाक्य-प्रश्नसूचक
जनपदःthe country/realm
जनपदः:
TypeNoun
Rootजनपद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular; subject)
Roleकर्ता (subject of 'vasati')
स्फीतःprosperous / flourishing
स्फीतः:
TypeAdjective
Rootस्फीत (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (agreeing with जनपदः)
Roleविशेषण (of जनपदः)
सुखम्comfortably / happily
सुखम्:
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (accusative used adverbially: 'comfortably')
Roleक्रियाविशेषण (manner adjunct)
वसतिdwells / lives
वसति:
TypeVerb
Root√वस् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
Roleक्रिया (predicate)
राघवO Rāghava (O Bharata)
राघव:
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (vocative singular)
Roleसम्बोधन (address)
  • Resolved main sandhis: कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्टः → कच्चित् + चैत्यशतैः + जुष्टः
  • जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः → जुष्टः + सुनिविष्टजनाकुलः
  • प्रपाभिश्च → प्रपाभिः + च
  • तटाकैश्चोपशोभितः → तटाकैः + च + उपशोभितः
  • प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः → प्रहृष्टनरनारीकः + समाजोत्सवशोभितः
  • पशुमान्हिंसाभिः → पशुमान् + हिंसाभिः
  • अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः → अदेवमातृकः + रम्यः + श्वापदैः
  • भयैस्सर्वैः → भयैः + सर्वैः
  • खनिभिश्चोपशोभितः → खनिभिः + च + उपशोभितः
  • पापैर्मम → पापैः + मम
  • पूर्वै स्सुरक्षितः → पूर्वैः + सुरक्षितः
  • कच्चिज्जनपदस्स्फीतः → कच्चित् + जनपदः + स्फीतः
  • सुखं वसति → सुखम् + वसति

O Bharata, my country which is marked with hundreds of sanctuaries near villages where life of the people is made comfortable, where there are shrines, water distribution facilities and tanks, which is well-ploughed and rich in cattle-wealth, free from violence and independent of rain. It is enchanting. It is safe from wild animals. With fears expelled, free from sinful people, adorned with mines and well-protected by my ancestors, it is prosperous and I hope people are living comfortably.

Ethical theme
राजधर्म/सामाजिक-नीति
Rasa
Shanta (peace), with Adbhuta (wonder)
Mood
Pastoral, secure, festive

Themes

  • Dharma
  • Rājadharma
  • Non-violence
  • Public welfare
  • Prosperity
  • Itihasa
  • Ethics

R
Rāma
B
Bharata
J
janapada (the realm/countryside)
C
caitya (shrines)
P
prapā (water-sheds)
T
taṭāka (reservoirs/tanks)

FAQs

A king’s dharma includes public welfare infrastructure (water, reservoirs), safety, non-violence, and ensuring prosperity so subjects live without fear.

Rāma checks whether Bharata’s administration keeps the countryside safe, prosperous, and ethically ordered.

Compassionate statecraft: governance measured by the happiness, security, and moral health of ordinary people.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play