Atharva Veda 5.12.9: Kanda 5, Anuvaka 2, Sukta 12, Mantra 9

Sukta 12

Sanskrit (Devanagari)

य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी जनि॑त्री रू॒पैरपिं॑श॒द् भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तम॒द्य हो॑तरिषि॒तो यजी॑यान् दे॒वं त्वष्टा॑रमि॒हय॑क्षि वि॒द्वान्

Recitation with translationAtharva Veda 5.12.9

IAST Transliteration

yá imé dyā́vā-pṛthivī́ jánitrī rūpáir ápīṃśad bhúvanāni víśvā | tám adyá hotar iṣitó yájīyān deváṃ tváṣṭāram ihá yákṣi vidvā́n ||

English Translation (Griffith/Whitney)

He who with forms hath fashioned these two Begetters, Heaven and Earth, and wrought all worlds—him, today, O Hotṛ, impelled (to thy task), the more adorable God, Tvaṣṭṛ, here worship thou, as one that knoweth.

Translation

वो भगवान जिसने दुनिया और धरती को बनाया, और सारी दुनिया को शेप दिया। आज उस त्वष्टा देव को पुकारो, जो सबसे बड़ा है। अग्नि, तुम पुरोहित हो, उसे जान के पूजा करो।

The meaning

What it says

Tvaṣṭṛ, who fashioned Heaven and Earth and shaped all worlds with forms, is to be worshiped today by the knowing Hotṛ, impelled to his task.

The inner meaning

Before outcomes can be enjoyed, they must be ‘formed.’ This verse trains the mind to honor the formative intelligence that gives structure—body, plans, relationships, and ritual itself. The Hotṛ’s ‘knowing’ is skilled attention that shapes reality through correct action.

The truth in it

Creation is craftsmanship: good results come from honoring the principles of form, proportion, and right process.

What it is for

Kind of hymn

Paustika (Prosperity) / Prajā-kāma (progeny-seeking) within sacrificial invocation

Its aim

To enlist Tvaṣṭṛ’s formative power so that the rite ‘takes shape’ correctly and yields well-formed results (especially progeny, bodily integrity, and crafted success).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

Pada patha

यः । इमे । द्यावा-पृथिवी । जनित्री । रूपैः । अपिंशत् । भुवनानि । विश्वा । तम् । अद्य । होतः । इषितः । यजीयान् । देवम् । त्वष्टारम् । इह । यक्षि । विद्वान् ।

यः

who (he who)who (relative pronoun introducing the divine artisan)Pronounपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्Role कर्तृ (सम्बन्ध-निर्देशकः) / विशेष्य-सम्बन्धःRoot यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

इमे

these (two)these (present, manifest)Pronounस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्Role कर्म (अपिंशत् इत्यस्य) / विशेष्य-सम्बन्धःRoot इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

द्यावापृथिवी

Heaven-and-EarthNounस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम् (द्वन्द्वः)Role कर्म (अपिंशत् इत्यस्य) / विशेष्य-सम्बन्धःRoot द्यौ- + पृथिवी (समाहार/द्वन्द्व-प्रातिपदिक)

जनित्री

(the) begetting mothers / progenitressesthe two begetters/producers (source-powers of beings)Nounस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम् (द्यावापृथिव्योः विशेषणम्)Role कर्म (विशेषणत्वेन) / विशेष्य-सम्बन्धःRoot जनितृ (प्रातिपदिक; √जन् ‘to beget’ से)

रूपैः

with formswith forms; by shapes (fashioning as creative act)Nounनपुंसकलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्Role करणRoot रूप (प्रातिपदिक)

अपिंशत्

fashioned / formedadorned, fashioned, wrought (as an artisan works metal/wood)Verbलङ् (अनद्यतन-भूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्Role क्रियाRoot √पिश् (पिंशति) ‘to adorn, fashion, form’

भुवनानि

worlds / beingsworlds; domains of existence (all created spheres)Nounनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्Role कर्मRoot भुवन (प्रातिपदिक)

विश्वा

allAdjectiveनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम् (भुवनानि इत्यस्य विशेषणम्)Role कर्म (विशेषणत्वेन)Root विश्व (प्रातिपदिक)

तम्

himPronounपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्Role कर्म (यक्षि इत्यस्य)Root तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

अद्य

todaytoday; in this present rite (temporal anchoring)Indeclinableकालवाचकम् अव्ययम्Role अधिकरण (काल)Root अद्य (अव्यय)

होतॄन्

Hotṛ-priestsNounपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्Role कर्म (इषितः इत्यस्य; ‘होतॄन् इषितः’ = having urged the Hotṛ-priests)Root होतृ (प्रातिपदिक)

इषितः

impelled / having urgedimpelled, instructed (set in motion by rule/overseer)Participleपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (तम्/देवम् इत्यस्य विशेषणम्)Role कर्तृ (विशेषणत्वेन)Root √इष् ‘to impel, set in motion’ (कृदन्त: क्त)

यजीयान्

more worthy of worshipmore to-be-worshipped; most worthy of sacrificeAdjectiveपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (तम्/देवम् इत्यस्य विशेषणम्)Role कर्तृ (विशेषणत्वेन)Root यजीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship’ से)

देवम्

the godNounपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्Role कर्म (यक्षि इत्यस्य)Root देव (प्रातिपदिक)

त्वष्टारम्

TvaṣṭarTvaṣṭṛ, the Fashioner (divine artisan; giver of forms, progeny)Noun (Proper/Deity)पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्Role कर्म (यक्षि इत्यस्य)Root त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

इह

hereIndeclinableदेशवाचकम् अव्ययम्Role अधिकरण (देश)Root इह (अव्यय)

यक्षि

worship / sacrifice toworship/sacrifice to (imperative to offer)Verbलोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्Role क्रियाRoot √यज् ‘to worship, sacrifice’

विद्वान्

knowing / wiseknowing; skilled (as a competent ritualist)Participleपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (अध्याहृत ‘त्वम्’/यजमानः इत्यस्य विशेषणम्)Role कर्तृ (विशेषणत्वेन)Root √विद् ‘to know’ (कृदन्त: क्वसु/वत्-प्रत्यय ‘विद्वस्’)

Sandhi Notes

• यः | इमे | द्यावापृथिवी | जनित्री | रूपैः | अपिंशत् | भुवनानि | विश्वा | तम् | अद्य | होतॄन् | इषितः | यजीयान् | देवम् | त्वष्टारम् | इह | यक्षि | विद्वान् ।
• 1) द्यावा + पृथिवी → द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास/स्वर-सन्धि)
• 2) रूपैः + अपिंशत् → रूपैरपिंशत् (विसर्गस्य ‘र्’ आदेशः)
• 3) विश्वा + तम् → विश्वा तम् (पदसंयोगः; संहितायां ‘विश्वा तम्’)
• 4) होतॄन् + इषितः → होतॄनिषितः (नकार-परसवर्ण/संहितासन्धिः)
• 5) त्वष्टारम् + इह → त्वष्टारमिह (अकार-सन्धिः)

Seer, deity and metre

Rishi

RV-parallel suggests a Hotṛ-line seer; AV anukramaṇī attributions may differ by tradition.

Devata

Tvaṣṭṛ

Chandas

Triṣṭubh

Rasa

Adbhuta and Shanta

Sayana's Commentary

The Seer

The Deity

The Metre

The Rite

In the Home

Substances

Healing Context

Magic Charm Layer

Symbols in this Mantra

Yogic Application

Chanting Notes

Practical Application

Scholarly Questions