Atharva Veda 13.3.2: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 2

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

यस्मा॒द् वाता॑ ऋतु॒था पव॑न्ते॒ यस्मा॑त् समु॒द्रा अधि॑ वि॒क्षर॑न्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्

Recitation with translationAtharva Veda 13.3.2

IAST Transliteration

yásmād vā́tā r̥tuthā́ pávante yásmāt samudrā́ ádhi víkṣaranti tásya devásya | krúddhasyáitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pā́śān

English Translation (Griffith/Whitney)

From whom the winds blow forth in ordered season, from whom the oceans pour their streams abroad—of that god, when angered, this is the offence: he who, knowing thus, wrongs a learned Brahmin. Up, make him tremble, O Rohita; waste him away: against the brahma-injurer loose forth the nooses.

Translation

जिस भगवान से हवा चलती है सही वक्त पे, जिससे समुंदर भर जाते हैं, उससे सब कुछ चलता है। अगर कोई जान-बूझके किसी पंडित का बुरा करे, तो भगवान गुस्सा हो जाता है। रोहिता, उसे हिला दे, उसका खतम कर। जिसने पंडित को दुख दिया, उसे पकड़के फांसी में डाल।

The meaning

What it says

The god from whom winds blow in seasonal order and from whom oceans pour their streams is invoked as cosmic regulator. To wrong a learned Brahmin is an offence against that wrathful deity. Rohita is commanded to make the offender tremble, waste him away, and release nooses against the brahma-injurer.

The inner meaning

Ordered winds and flowing oceans represent regulated life-forces and emotional currents. Violating the learned/ethical center disrupts inner ‘seasons’ and floods the psyche; the ‘noose’ is consequence that constrains the violator’s runaway impulses.

The truth in it

When we violate truth and wisdom, the very systems that sustain us—order, rhythm, and flow—turn into forces of constraint and correction.

What it is for

Kind of hymn

Abhicarika (Punitive/Apotropaic; juridical protection of Brahmins)

Its aim

To align cosmic regularity (winds, oceans) with retributive enforcement against one who harms a learned Brahmin.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

Pada patha

यस्मात् । वाताः । ऋतु-था । पवन्ते । यस्मात् । समुद्राः । अधि । विक्षरन्ति । तस्य । देवस्य । क्रुद्धस्य । एतत् । आगः । यः । एवम् । विद्वांसम् । ब्राह्मणम् । जिनाति । उत् । वेपय । रोहित । प्र । क्षिणीहि । ब्रह्म-ज्यस्य । प्रति । मुञ्च । पाशान्

यस्मात्

from which/whomfrom whom, because of whom (source-causality)Pronounनपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (abl. sg.)Role अपादानRoot यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

वाताः

windsNounपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्Role कर्तृRoot वात (प्रातिपदिक)

ऋतुथा

season by season; in due orderaccording to season/order (ṛtu: regulated time; lawful rhythm)Indeclinableअव्ययम्Role अधिकरण (काल/प्रकार)Root ऋतु + था (अव्ययीभाव)

पवन्ते

blow; purify/flowblow, purify/flow (wind as purifier and mover)Verbलट्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, आत्मनेपदम्Role क्रियाRoot पू (धातु) → पवते

यस्मात्

from whichfrom whomPronounनपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम्Role अपादानRoot यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

समुद्राः

oceansoceans, great waters (cosmic reservoirs)Nounपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्Role कर्तृRoot समुद्र (प्रातिपदिक)

अधि

over; uponover, upon, from above (governing relation)Indeclinable (preverb/preposition)अव्ययम्Role अधिकरणRoot अधि

विक्षरन्ति

flow forth; pour outflow forth, pour out, discharge (waters’ regulated outflow)Verbलट्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्Role क्रियाRoot क्षर् (धातु) + वि

तस्य

of thatPronounपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्Role सम्बन्धRoot तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

देवस्य

of the godgodNounपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्Role सम्बन्धRoot देव (प्रातिपदिक)

क्रुद्धस्य

of the angeredangeredAdjective (past participle)पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्Role सम्बन्धRoot क्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)

एतत्

thisPronounनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्Role कर्म (अर्थतः ‘आगः’ इत्यस्य विशेषणम्)Root एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

आगः

sin; offenseoffence, guiltNounनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्Role कर्म/विधेय (context: ‘this is the sin’)Root आगस् (प्रातिपदिक)

यः

whoPronounपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्Role कर्तृRoot यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

एवम्

thus; in this waythusIndeclinableअव्ययम्Role अधिकरण (प्रकार)Root एवम्

विद्वांसम्

a knowing one; learnedlearned knowerAdjective/Noun (present participle)पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्Role कर्मRoot विद् (धातु) → विद्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

ब्राह्मणम्

a BrahminBrahminNounपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्Role कर्मRoot ब्राह्मण (प्रातिपदिक)

जिनाति

harms; overpowers; injuresinjures, overpowersVerbलट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्Role क्रियाRoot जि (धातु) / ज्या? (पाठभेदेषु) → जि-नाति

उत्

up; forthup, forthIndeclinable (preverb)अव्ययम्Root उत् (उपसर्ग)

वेपय

make (him) tremblemake trembleVerb (causative imperative)लोट्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (णिच्)Role क्रियाRoot विप्/वेप् (धातु) → वेपय (णिच्)

रोहित

O RohitaNoun (vocative)पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्Role सम्बोधनRoot रोहित (प्रातिपदिक; संबोधन)

प्र

forth; forwardforthIndeclinable (preverb)अव्ययम्Root प्र (उपसर्ग)

क्षिणीहि

destroy; waste awaywaste awayVerbलोट्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्Role क्रियाRoot क्षि (धातु) → क्षिणीहि

ब्रह्मज्यस्य

of the brahma-slayer; of the violator of sacred powerof the injurer of brahman/BrahminNounपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्Role सम्बन्धRoot ब्रह्मज्य (प्रातिपदिक; ‘slayer/violator of brahman’)

प्रति

back; againstagainst, in returnIndeclinable (preverb/preposition)अव्ययम्Root प्रति

मुञ्च

release; let looserelease, let looseVerbलोट्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्Role क्रियाRoot मुच् (धातु)

पाशान्

nooses; bondsnooses, bondsNounपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्Role कर्मRoot पाश (प्रातिपदिक)

Sandhi Notes

• यस्माद्→यस्मात्
• वाता॑ ऋतु॒था→वाताः ऋतुथा
• पव॑न्ते॒ (no split)
• यस्मा॑त् (as is)
• समु॒द्रा अधि॑→समुद्राः अधि
• वि॒क्षर॑न्ति (वि+क्षरन्ति)
• तस्य॑ दे॒वस्य॑ (genitive chain)
• क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒→क्रुद्धस्य एतत् आगः
• य ए॒वं→यः एवम्
• वि॒द्वांसं॑ (as is)
• ब्राह्म॒णं (as is)
• उद् वे॑पय→उत् वेपय
• रोहित॒ (voc.)
• प्र क्षि॑णीहि→प्र क्षिणीहि
• ब्रह्म॒ज्यस्य॒ (gen.)
• प्रति॑ मुञ्च॒ (as is)
• पाशा॑न् (as is)

Seer, deity and metre

Rishi

Atharvanic/Angiras-type (anukramaṇī-dependent)

Devata

Rohita; wrathful cosmic regulator (Āditya/Prajāpati-like)

Chandas

Mixed; refrain-driven (edition-dependent)

Rasa

Raudra and Adbhuta

Sayana's Commentary

The Seer

The Deity

The Metre

The Rite

In the Home

Substances

Healing Context

Magic Charm Layer

Symbols in this Mantra

Yogic Application

Chanting Notes

Practical Application

Scholarly Questions