Adhyaya 66: Nārada’s Journey to Śvetadvīpa and the Means of Attaining the Lord through the Pañcarātra

Verse 1

भद्राश्व उवाच । आश्चर्यं यदि ते किञ्चिद् विदितं दृष्टमेव वा । तन्मे कथय धर्मज्ञ मम कौतूहलं महत् ॥ ६६.१ ॥

Bhadrashva ne kaha, agar tumhe kuch ajab baat pata hai ya tumne kuch ajab dekha hai. To mujhe batao, tum dharam ke bahut jaanne wale ho. Mujhe bahut janna hai, mera dil bahut utawala hai.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । आश्चर्यभूतो भगवानेष एव जनार्दनः । तस्याश्चर्याणि दृष्टानि बहूनि विविधानि वै ॥ ६६.२ ॥

Agastya ne kaha, bhagwan Janardan khud ek ajab cheez hain. Unke bare mein bahut saari ajab baatein dekhi gayi hain. Alag alag tarah ki ajab cheezein hain unmein.

Verse 3

श्वेतद्वीपं गतः पूर्वं नारदः किल पार्थिव । सोऽपश्यच्छङ्खचक्राब्जान् पुरुषांस्तिग्मतेजसः ॥ ६६.३ ॥

Raja, pehle ek baar Narad Shwetdweep gaye the. Wahan unhone logon ko dekha jo chamak rahe the. Unke haath mein shankh, chakra aur kamal tha.

Verse 4

अयं विष्णुरयं विष्णुरेष विष्णुः सनातनः । चिन्ताऽभूत्तस्य तां दृष्ट्वा कोऽस्मिन्विष्णुरिति प्रभुः ॥ ६६.४ ॥

Wahan sab keh rahe the - yeh Vishnu hai, yeh Vishnu hai, yeh Vishnu hai. Narad confuse ho gaye ki asli Vishnu kaun hai. Unhone pucha - bhagwan, batao toh sahi Vishnu kaun hai?

Verse 5

एवं चिन्तयतस्तस्य चिन्ता कृष्णं प्रति प्रभो । आराधयामि च कथं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ ६६.५ ॥

Narad sochne lage - main in sab mein se asli Vishnu ko kaise puja karun? Shankh, chakra aur gada wale Krishna ko main kaise bhaja karun?

Verse 6

येन वेद्मि परं तेषां देवो नारायणः प्रभुः । एवं संचिन्त्य दध्यौ स तं देवं परमेश्वरम् ॥ ६६.६ ॥

Phir unka dhyan Narayan ki taraf gaya. Unhone socha - in sab mein se sabse bade bhagwan Narayan hain. Wohi mujhe sabkuch samjha sakta hai. Narad phir us bhagwan ko dhyan laga ke baith gaye.

Verse 7

दिव्यं वर्षसहस्रं तु साग्रं ब्रह्मसुतस्तदा । ध्यायतस्तस्य देवोऽसौ परितोषं जगाम ह ॥ ६६.७ ॥

Narad Brahma ke beta hain. Unhone bahut lambe time tak dhyan kiya - devtaon ke hisaab se hazaar saal. Itne mein bhagwan khush ho gaye aur unke saamne aa gaye.

Verse 8

उवाच च प्रसन्नात्मा प्रत्यक्षत्वं गतः प्रभुः । वरं ब्रह्मसुत ब्रूहि किं ते दद्मि महामुने ॥ ६६.८ ॥

Bhagwan ab saamne khade the aur bilkul khush the. Unhone kaha, Brahma ke beta, bolo kya chahiye tumhe. Maha-muni, main kya doon tumhe?

Verse 9

नारद उवाच । सहस्रमेकं वर्षाणां ध्यातस्त्वं भुवनेश्वर । त्वत्प्राप्तिर्येन तद् ब्रूहि यदि तुष्टोऽसि मेऽच्युत ॥ ६६.९ ॥

Narad ne kaha, duniya ke malik, maine ek hazaar saal se aapko dhyaan kiya hai. Agar aap mujhpe khush hain, toh bataiye ki aapko kaise paaya jaata hai.

Verse 10

देवदेव उवाच । पौरुषं सूक्तमास्थाय ये यजन्ति द्विजास्तु माम् । संहितामाद्यमास्थाय ते मां प्राप्स्यन्ति नारद ॥ ६६.१० ॥

Bhagwan bole, jo dwij log Purush Sukt ke saath mera puja karte hain, aur jo shuru ki Samhita ko maante hain, woh mujhe paa lenge, Narad.

Verse 11

अलाभे वेदशास्त्राणां पाञ्चरात्रोदितेन ह । मार्गेण मां प्रपश्यन्ते ते मां प्राप्स्यन्ति मानवाः ॥ ६६.११ ॥

Jab Ved ki kitabein nahi milti hain, tab log Panchratra ke raaste se mujhe dhundhte hain. Woh sach mein mujhe paa lenge.

Verse 12

ब्राह्मणक्षत्रियविशां पाञ्चरात्रं विधीयते । शूद्रादीनां न तच्छ्रोत्रपदवीमुपयास्यति ॥ ६६.१२ ॥

Panchratra ka niyam Brahmin, Kshatriya aur Vaishya ke liye hai. Shudra aur baaki logon ke liye yeh Ved ka sunne ka haq nahi maana jaata.

Verse 13

एवं मयोक्तं विप्रेन्द्र पुराकल्पे पुरातनम् । पञ्चरात्रं सहस्राणां यदि कश्चिद् ग्रहीष्यति ॥ ६६.१३ ॥

Maine yeh baat pehle bhi kahi thi, bahut purane time mein. Brahmano mein jo sabse bade hain, maine unse kaha tha. Hazaaron mein koi ek aisa milta hai jo Panchaatra ko maan leta hai.

Verse 14

कर्मक्षये च मां कश्चिद् यदि भक्तो भविष्यति । तस्य चेदं पञ्चरात्रं नित्यं हृदि वसिष्यति ॥ ६६.१४ ॥

Jab insaan ke saare paap khatam ho jaate hain, aur woh mera bhakt ban jaata hai. Uske dil mein yeh Panchaatra hamesha rehta hai. Bhagwan ki kripa se woh isko kabhi nahi bhulta.

Verse 15

इतरे राजसैर्भावैस्तामसैश्च समावृताः । भविष्यन्ति द्विजश्रेष्ठ मच्छासनपराङ्मुखाः ॥ ६६.१५ ॥

Baaki log jo rajas aur tamas mein phanse hain, woh mere baaton ko sunte nahi. Brahmano mein bade log ho, par woh mera kaha hua chhod dete hain. Unka mann theek nahi lagta.

Verse 16

कृतं त्रेता द्वापरं च युगानि त्रीणि नारद । सत्त्वस्थां मां समेष्यन्ति कलौ रजस्तमोऽधिकाः ॥ ६६.१६ ॥

Narad, teen yugon mein log mere paas aate the. Sat, Treta, Dwapar mein log achche the. Par Kaliyug mein log kaam aur gusse mein rehte hain. Unka mann shuddh nahi rehta.

Verse 17

अन्यच्च ते वरं दद्मि शृणु नारद साम्प्रतम् । यदिदं पाञ्चरात्रं मे शास्त्रं परमदुर्लभम् । तद्भवान् वेत्स्यते सर्वं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ ६६.१७ ॥

Narad, main tumhe ek aur vardan deta hoon, abhi suno. Yeh Panchaatra bahut mushkil se milta hai, yeh mera granth hai. Meri kripa se tum isko poora samajh jaoge. Isme koi shak nahi hai.

Verse 18

वेदेन पाञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन च द्विज । प्राप्योऽहं नान्यथा वत्स वर्षकोट्यायुतैरपि ॥ ६६.१८ ॥

Dwij, tum mujhe Vedon se paa sakte ho. Panchaatra paddhati se bhi paa sakte ho. Bhakti se bhi aur yagya se bhi. Aur vats, doosri koi tarah nahi. Haan, kodiyon saal lage, phir bhi nahi.

Verse 19

एवमुक्त्वा स भगवान्नारदं परमेश्वरः । जगामादर्शनं सद्यो नारदोऽपि ययौ दिवम् ॥ ६६.१९ ॥

Bhagwan ne yeh sab keh diya. Phir woh seedha gayab ho gaye. Narad bhi wahin se chale gaye. Sidhe swarg ki taraf.