Adhyaya 213: The Glory of Gokarṇeśvara: Nandin’s Austerities and Śiva’s Boons

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये ॥ अत्युच्छ्रिते प्रतिबले दानवानां बले तथा

Ab Gokarneshwar mandir ki baat aati hai. Suta ne kaha, bahut pehle ek jung hui thi. Devta log haar gaye the. Daanav log bahut taqatwar ho gaye the, unka baap chal raha tha.

Verse 2

सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे ॥ सम्यक्प्रसूति मापन्ने त्रैलोक्ये सचराचरे

Indra ne apna wapas haasil kar liya. Uske dushman kam ho gaye aur uski position pakki ho gayi. Teenon duniya mein sab theek se chalne lagi. Jo chalta hai aur jo nahi chalta, sab apne hisaab pe aa gaya.

Verse 3

शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये ॥ मणिविद्रुमविद्धे च विपुले पङ्कजासने

Meru parvat ke upar, jo sabse bada parbat hai. Woh sone ka bana hai poora. Wahan ek bada kamal hai jis pe baithte hain. Usme heere aur laal patthar jadde hain.

Verse 4

सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतिक्शणम् ॥ निवृत्तकार्यं मुदितं सूर्यवैश्वानरद्युतिम्

Woh aaram se baitha hai, ek jagah dhyan diya. Mann shant hai, nazar khushi se bhari hai. Uska kaam poora ho gaya, ab khush hai. Chamak raha hai jaise sooraj aur agni chamakte hain.

Verse 5

प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः ॥ ब्रह्माणं परिपप्रच्छ कुमारो नतिपूर्वकः

Usne sar jhukaya aur pair pakde izzat se. Mann shant rakha, phir Brahma se sawaal poocha. Woh ek jawan rishi the, aur izzat se baat ki.

Verse 6

सनत्कुमार उवाच ॥ भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर

Sanatkumar ne kaha, Bhagwan, main Purana sunna chahta hoon. Rishi log iski tareef karte hain. Aap se sunna hai kyunki aap sachche gyaani hain aur iska gyaan aapke paas hai.

Verse 7

कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो ॥ शृङ्गेश्वरस्य परमं कथं सम्यक्प्रतिष्ठितम्

Bhai, yeh Gokarn ka kya scene hai? Woh uttar wali jagah kaise bani, aur dakshin wali kaise? Aur Shringeshwar ka sthan wahan kaise banaya gaya? Sab theek se samjha do.

Verse 8

क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्कि‍ञ्च तीर्थफलं स्मृतम् ॥ कथं पशुपतिस्तत्र भगवान्मृगरूपधृक्

Yeh kshetra kitna bada hai, pata hai? Aur wahan tirth karne ka kya phal milta hai? Aur wahan bhagwan Shiv ji hiran ke roop mein kaise hain? Yeh bhi batao.

Verse 9

सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः ॥ मृगरूपं कथं चास्य शरीरं क्व प्रतिष्ठितम्

Aur bhai, devata log tumhare saath milkar wahan kaise pahunche? Aur Shiv ka hiran wala roop kaise bana? Uska sharir ab kahan hai? Yeh sab bhi poochhna hai.

Verse 10

एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ उवाच तस्मै पुत्राय गुह्यमेतत्पुरातनम्

Jab Brahma ji ne yeh sab suna, to woh bole. Unhone apne bete ko ek purana gupt baat batayi. Brahma ji gyaan mein bade the.

Verse 11

ब्रह्मोवाच ॥ शृणु वत्स महाभाग यथातत्त्वं ब्रवीमि ते ॥ पुराणमेतद्बह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्

Brahma ji bole, beta sun, main tumhe sach-sach bataunga. Yeh Puran bahut purana hai aur ismein raaz ki baatein hain. Main jo suna hai wahi bata raha hoon.

Verse 12

अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ ॥ मुञ्जवान्नाम शिखरो नन्दनोपवनद्युतिः ॥

Mandara parvat ke uttar taraf ek saaf ilaka hai. Wahan Munjavan naam ki ek choti hai. Woh Nandan van jaisi chamak deta hai.

Verse 13

वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालाङ्कुरशर्क्करः ॥ नीलामलशिलावर्णो गुहानिर्झरकन्दरः ॥

Wahan patthar heere aur crystal jaise hain. Kankad laal coral jaisa hai. Patthar neela hai aur bilkul saaf hai. Wahan gufaen hain, paani girta hai aur gehre darre hain.

Verse 14

विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः ॥ रेजे यः प्रांशुभिः शृङ्गैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥

Wahan belen hain jismein alag-alag phool khile hain. Woh chamak rahi hain. Unki unchi chotien aasmaan ko chhuti hui lagti hain.

Verse 15

दार्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः ॥ शिलीन्ध्रकुसुमोपेताश्चित्रिता इव सर्वतः ॥

Wahan faaslein aur gehre raste chamak rahe hain. Rang-birange dhatu wahan se bah rahe hain. Aisa lagta hai jaise kisi ne paint kiya ho. Phool bhi wahan khile hain.

Verse 16

तेऽत्र केतकि खण्डाश्च कुन्दखण्डाश्च पुष्पिताः ॥ उन्मीलिता इवाभान्ति धातकीवनराजिभिः ॥

Wahan ketaki aur kunda ke ped hain. Sab phool khile hain. Dhataki ke jungle bhi hain. Sab kuch naya khula hua lagta hai.

Verse 17

भिन्नेन्द्रनीलविमलैर्धौतैः प्रस्रवणाम्बुभिः ॥ चित्रैः कुसुमसंच्छन्नैः शिलाप्रस्तरविस्तरैः ॥

Jharnon ka paani pattharon ko dhota tha. Yeh paani itna saaf tha jaise koi neel patthar toota ho. Patthar kaafi bade-bade the aur upar phool bikhre hue the.

Verse 18

शक्रचापनिभै रम्यैः कुबेरभवनद्युतौ ॥ तस्मिन्नगवरे रम्ये महोरगनिषेविते ॥

Yeh pahad itna sundar tha jaise Indra ki dhanush chamak rahi ho. Kubera ke mahal jaisi chamak thi isme. Bade naag is pahad par rehte the.

Verse 19

कल्हारकुसुमोपेते हंससारससेविते ॥ प्रसन्नसलिलाकीर्णे सरोभिः फुल्लपङ्कजैः ॥

Talabon mein phool khile the. Hans aur bagule wahan ghoomte the. Paani bilkul saaf tha aur kamal ke phool khile hue the.

Verse 20

गजयूथानुकीर्णाभिर्जुष्टाभिर्मृगपक्षिभिः ॥ सेविताभिर्मुनिगणैः सरिद्भिरुपशोभिते ॥

Nadiyan bhi thi wahan. Hathiyo ke jhund aate the. Hirn aur pakshi bhi rehte the. Rishi-muni wahan aate jaate the.

Verse 21

किन्नरोद्गीतकुहरे परपुष्टनिनादिते ॥ विद्याधरशताकीर्णे देवगन्धर्वसेविते ॥

Pahad ki gufao mein gaane goonjte the. Kinnar log gaate the. Pakshiyon ki awaazein sunai deti thi. Dev aur Gandharv wahan aate the.

Verse 22

धारापातैश्च तोयानां विस्फुलिङ्गैः सहस्रशः ।। प्रज्वालितेऽतुले शृङ्गे रम्ये हरितशाद्वले

Paani ki dhaarein gir rahi hain aur hazaron chingariyan udd rahi hain. Woh pahad ki choti sabse alag hai, aag se jal rahi hai phir bhi acchi lagti hai. Hariyaali hai aur neeli ghaas bichi hai.

Verse 23

सर्वर्तुकवनोद्यानें पुष्पाकरसुशोभिते ।। यज्ञकिम्पुरुषावासे गुह्यकानामथाश्रये

Woh bagichaa aise hai jahan har mausam phool khilte hain. Phool itne hain ki dekhne mein accha lagta hai. Yahan yagya karne wale log rehte hain. Kimpurush aur Guhyak bhi yahin rehte hain.

Verse 24

तस्मिङ्गिरिवरे रम्ये सेवितव्ये सुशोभने ।। धर्मारण्ये तपःक्षेत्रे मुनिसिद्धनिषेविते

Woh pahad bahut accha hai, sundar hai aur wahan jaane layak hai. Uske paas Dharam Aranya hai jahan log tapasya karte hain. Rishi aur siddh log wahan aate jaate rehte hain.

Verse 25

वरदस्तत्र भगवान्स्थाणुर्नाम महेश्वरः ।। सर्वामरगुरुर्देवो नित्यं सन्निहितः प्रभुः

Wahan bhagwan Shivan ji rehte hain. Unka naam Sthanu hai aur woh sabko vardaan dete hain. Woh sab deviyon ke guru hain aur hamesha wahan maujood rehte hain.

Verse 26

भक्तानुकम्पी स श्रीमान्गिरीन्द्रसुतया सह ।। स ह्यध्यास्ते गिरिवरं पार्षदैश्च गुहेन च

Woh bhakton par daya rakhte hain. Parvati ji, jo pahad ke raja ki beti hain, unke saath rehti hain. Unke saath unke log bhi hain aur Guha bhi wahan hai.

Verse 27

विमानयायिनः सर्वे तं देवमजमव्ययम् ।। आजग्मुः सेवितुं देवा वरेण्यमजमव्ययम्

Sab devta apne udaan wale rath mein aaye. Woh sab milkar us bhagwan ki puja karne aaye jo kabhi paida nahi hua aur kabhi nahi marta. Woh sabse bade hain, unki koi shuruwat nahi, koi ant nahi.

Verse 28

आरिराधयिषुः शर्वं तपस्तेपे सुदारुणम् ।। ग्रीष्मे पञ्चतपास्तिष्ठेच्छिशिरे सलिलाश्रयः

Woh Shankar bhagwan ko khush karna chahta tha. Isliye usne bahut kathniya tapasya ki. Garmi mein woh paanch aag ke beech mein baithta tha. Sardi mein woh paani mein rehta tha.

Verse 29

ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बस्तोया-अनिलहुताशनैः ।। व्रतैश्च विविधैरुग्रैस्तपोभिर्नियमैस्तथा

Usne haath upar kiye hue khada rehna shuru kiya, kisi cheez ka sahara nahi liya. Paani, hawa aur aag sab saha. Usne kai kathin vrat rakhe aur apne aap ko kasht diya.

Verse 30

जपपुष्पोपहारैश्च कालेकाले मुनिः सदा ।। शङ्करं विधिवद्भक्त्या सोऽर्च्चयद्द्विजपुङ्गवः

Woh rishi hamesha sahi time par Shankar bhagwan ki puja karta tha. Woh mantra padhte the aur phool chadhate the. Dil se bhakti ke saath sab sahi tarike se karta tha.

Verse 31

उग्रेण तपसात्मानं योजयामास सुव्रतः ।। काष्ठभूतो यदा विप्रः कृशो धर्मसुसन्ततः

Usne bahut kathin tapasya ki apne vrat ko poora karne ke liye. Itna ki woh lakdi ki tarah ban gaya. Woh bahad dubla ho gaya tha, par dharam pe poora tika hua tha.

Verse 32

क्षामोऽभूत्कृष्णवर्णश्च ततः प्रीतश्च शङ्करः ॥ सम्यगाराधितो भक्त्या नियमेन च तोषितः ॥

Woh rishi patla ho gaya aur kaala pad gaya tap se. Phir Shankar bhagwan khush ho gaye. Rishi ne bhakti se poora puja kiya aur saare niyam follow kiye. Isse Shankar prasad ho gaye.

Verse 33

तदात्मदर्शनं प्रादात्स मुनेर्वृषभध्वजः ॥ उक्तवांश्च मुनिं शर्वश्चक्षुर्दिव्यं ददामि ते ॥

Phir Shankar ne use apna asli roop dikhaya. Woh Shankar hai jiska nishan bail hai. Shankar ne rishi se kaha, main tumhe ek special nazar deta hoon.

Verse 34

अदृश्यं पश्य मे रूपं वत्स प्रीतोऽस्मि ते मुने ॥ यत्पश्यन्तीह विद्वांसो रूपमप्रतिमौजसम् ॥

Shankar ne kaha, beta, mera woh roop dekh jo koi nahi dekh sakta. Main tumse khush hoon rishi. Yeh roop itna powerful hai, koi uske barabar nahi. Jo log jaante hain woh isse dekhte hain.

Verse 35

सहस्रसूर्यकिरणं ज्वालामालिनमूर्जितम् ॥ बालार्कमण्डलाकारं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥

Woh roop aisa chamak raha tha jaise hazaar sooraj chamak rahe hon. Aag uske charon taraf thi. Woh sooraj jaisa gol tha aur uske charon taraf ek chamakdaar circle tha.

Verse 36

जटाजूटतटाश्लिष्टं चन्द्रालङ्कृतशेखरम् ॥ जगदालोचनं श्रीमत्प्रदीप्तस्वत्रिलोचनम् ॥

Uske baalon mein chaand tha jo chamak raha tha. Woh poori duniya ke liye nazar jaisa tha. Uske teen aankhon mein aag thi aur woh bahut chamakdaar tha.

Verse 37

अणीयसामणीयांसं बृहतां तु बृहत्तरम् ॥ अक्षामालापवित्राङ्गं कमण्डलुकरोद्यम् ॥

Woh sabse chhota hai, chhote se bhi chhota. Aur bade se bhi bada hai. Uske haath mein mala hai, haath mein janeu hai, aur ek haath mein paani ka lota utha hai.

Verse 38

सिंहचर्माम्बरधरं व्यालयज्ञोपवीतिनम् ॥ दृष्ट्वा देवं महादेवं हृष्टरोमा महातपाः ॥

Usne sher ki khaal pehni hai. Aur saanp janeu ki tarah pehna hai. Jab usne Mahadev ko dekha, bade tapaswi ke baal khade ho gaye khushi se.

Verse 39

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वाऽगृणाद्ब्रह्म सनातनम् ॥ नमो धात्रे विधात्रे च संभवे वरदाय च ॥

Haath jod ke jhuk gaya. Phir usne purane brahma ki stuti ki. bola, main dharne wale ko naman karta hoon. Vidhaata ko naman. Sambhav ko naman. Vardaan dene wale ko naman.

Verse 40

जगद्भोक्त्रे त्रिनेत्राय शङ्कराय शिवाय च ॥ भवाय भवगोप्त्रे च मुनये कृतिवाससे ॥

Main duniya ke malik ko naman karta hoon. Teen aankhon wale Shankar ko naman. Shiv ko naman. Bhav ko naman. Sabko bachane wale ko naman. Rishi ko naman jo chamda pehnte hain.

Verse 41

नीलकण्ठाय भीमाय भूतभव्यभवाय च ॥ लम्बभ्रुवे करालाय हरिनेत्राय मीढुषे ॥

Neeli gardan wale ko naman. Bhayanak roop wale ko naman. Jo beet gaya, jo aane wala hai, jo chal raha hai, usko naman. Lambi bhoonh wale ko naman. Daravne roop wale ko naman. Peeli aankhon wale ko naman. Jo dena jaante hain unko naman.

Verse 42

कपर्दिने विशालाय मुञ्जकेशाय धीमते ॥ शूलिने पशुपतये विभवे स्थाणवे तथा

Main Shiv ji ko naman karta hoon. Jinke baal jhaade jaise uljhe hain, jo bahut bade hain, jo bahut samajhdar hain. Jo trishul liye hain, jo sab janwaron ke swami hain, jo bahut taakatwale hain, aur jo pakke aur sthir hain.

Verse 43

गणानां पतये स्रष्ट्रे संक्षेप्त्रे भीषणाय च ॥ सौम्याय सौम्यतपसे भीमाय त्र्यम्बकाय च

Main unko pranam karta hoon jo ganon ke swami hain, jo sabko banate hain, jo sabko sambhalte hain, aur jo daravne hain. Jo naram swabhaav wale hain, jo tapasya mein lage hain, jo bhayanak hain, aur jo tin aankhon wale hain.

Verse 44

प्रेतावासनिवासाय रुद्राय वरदाय च ॥ कपालमालिने तस्मै हरिश्मश्रुधराय च

Main unko naman karta hoon jahan bhoot-paret rehte hain, jo Rudra hain, jo vardaan dete hain. Jo khopdiyan pehante hain aur jinki daadhi aur mooth peeli hai.

Verse 45

भक्तप्रियाय सततं नमोऽस्तु परमात्मने ॥ एवं नन्दी भवं स्तुत्वा नमस्कृत्य च सर्वशः

Bhakton ko pyare paramatma ko main hamesha pranam karta hoon. Nandi ne aise hi Shiv ji ki stuti ki aur har taraf se unko namaskar kiya.

Verse 46

उवाच च वचः साक्षात्तमृषिं वरदः प्रभुः ॥ वरान्वृणीष्व विप्रेन्द्र यानिच्छसि महामुने

Phir woh vardaan dene wale bhagwan ne us rishi se seedha baat ki. Unhone kaha, bade brahman, jo bhi tum chaho woh vardaan maang lo.

Verse 47

तांस्ते सर्वान्प्रयच्छामि दुर्ल्लभानपि मारिष ॥ प्रभुत्वममरत्वं वा शक्रत्वमपि वा प्रभो

Main tumhe woh sab vardan de deta hoon jo paana bahut mushkil hai. Chahe tum raja bano, ya amar ho jao, ya Indra jaisi jagah pao. Jo chaho woh main de sakta hoon.

Verse 48

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वमपवर्गमथापि वा ॥ अथाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यामथापि वा

Tum Brahma bhi ban sakte ho, ya duniya ke rakshak. Moksha bhi mil sakta hai. Atha toh aath prakar ki rajai mil sakti hai, ya Ganesh jaisi taakat bhi. Sab kuchh possible hai.

Verse 49

यदिच्छसि मुने शीघ्रं तद्ब्रूहि द्विजपुङ्गव ॥ इत्युक्तोऽसौ भगवता शर्वेण मुनिपुङ्गवः

Shiv ne kaha, jo bhi tumhari ichha hai, jaldi batao. Yeh baat sun ke us rishi ne Shiv ko jawab diya.

Verse 50

प्रोवाच वरदं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ न प्रभुत्वं न देवत्वं नेन्द्रत्वमपि वा प्रभो

Woh rishi khush ho gaya aur vardan dene wale bhagwan se bola. Usne kaha, mujhe raja banna nahi hai. Devta banna nahi hai. Indra banna bhi nahi hai.

Verse 51

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वं नापवर्गं वरप्रद ॥ नैवाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यं न च प्रभो

Na Brahma banna hai, na duniya ka rakshak banna hai. Moksha bhi nahi chahiye. Na koi rajai chahiye, na Ganesh jaisi taakat. Yeh sab mujhe nahi chahiye.

Verse 52

स्पृहये देवदेवेश प्रसन्ने त्वयि शङ्कर ॥ यदि प्रीतोऽसि भगवन्ननुक्रोशतया मम

Bhagwan, aap deviyon ke bade ho. Shankar, aap khush ho. Agar aap mere pe daya karte ho, toh meri baat suno.

Verse 53

अनुग्राह्यो ह्ययं देव त्वयावश्यं सुराधिप ॥ यथान्ये न भवेद्भक्तिस्त्वत्तो नित्यं महेश्वर

Deva, is insaan pe daya karna. Aap deviyon ke raja ho. Koi aur nahi, bas aap se bhakti mile. Maheshwar, yeh baat main chahta hoon.

Verse 54

तथाहं भक्तिमिच्छामि सर्वभूताशये त्वयि ॥ यथा च न भवेद्विघ्नं तपस्यानिरतस्य मे

Main aapse pyaar chahta hoon. Aap sabke dil mein rehte ho. Main tapasya kar raha hoon, koi dikkat na aaye.

Verse 55

प्रहस्योवाच तं प्रीत्या ततो मधुरया गिरा ॥ प्रीतोऽस्म्युत्तिष्ठ विप्रर्षे तप्यमानेन सुव्रत

Woh muskura ke boli. Pyaar se bola, aawaz mein. Main khush ho gaya. Uthho, rishi. Tumne vrat achhe se nibhaya.

Verse 56

आराधितश्च भक्त्याहं त्वया शुद्धेन चेतसा ॥ पर्याप्तं ते महाभाग तपः कर्तुं तपोधन

Tumne mujhe dil se puja kiya. Main khush ho gaya. Ab aur tapasya ki zaroorat nahi. Tumne kaafi kiya.

Verse 57

निवर्त्तयति मां वत्स मत्पादाराधने रतः ॥ जप्ता ते त्रिगुणा कोटि रुद्राणां पुरतो मम

Beta, tumne mujhe mana liya. Tum to mere charnon mein lage ho. Mere saamne tumne Rudra ka naam itna liya, teen crore baar japa kiya.

Verse 58

पूर्णं वर्षसहस्रं च तपस्तीव्रं महामुने ॥ न कृतं यत्पुरा देवैर्नासुरैरृषिभिर्न च

Maha rishi, tumne poora hazaar saal tak bahut sakht tapasya ki. Yeh pehle kabhi devaton ne nahi kiya, na asuron ne, na rishiyon ne.

Verse 59

कृतं सुमहदाश्चर्यं त्वया कर्म सुदुष्करम् ॥ सङ्क्षोभितमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Tumne ek bahut bada kaam kar dikhaya, bahut mushkil kaam. Tumhari tapasya se poora teen duniya hil gayi, jo chalta hai aur jo khada hai sab.

Verse 60

आगमिष्यन्ति ते द्रष्टुं देवाः सर्वे सवासवाः ॥ अक्षयश्चाव्ययश्च त्वमतर्क्यः ससुरासुरैः

Ab sab devata aayenge tumhe dekhne, Indra bhi saath mein aayega. Tum kabhi khatam nahi hoge, tumhara koi bada bhi nahi kar sakta, na devata na asur.

Verse 61

दिव्यतेजोवपुः श्रीमान्दिव्याभरणभूषितः ॥ मत्तुल्यो मत्प्रभावश्च त्वमेकः ससुरासुरैः

Tumhara shareer chamak raha hai, bhagwan jaisa. Tumne devataon ke gehne pehne hain. Devaton aur asuron mein sirf tum ho jo mere barabar ho, meri taakat bhi tumhare paas hai.

Verse 62

मद्रूपधारी मत्तेजास्त्र्यक्षः सर्वगुणोत्तमः ॥ भविष्यसि न सन्देहो देवदानवपूजितः ॥

Tum mera roop le lo, meri taakat ke saath. Tum teen aankhon wale banoge, har gun mein sabse bade. Isme koi shak nahi, tum aise hi ho jaoge. Devta aur daanav dono tumhari puja karenge.

Verse 63

अनेनैव शरीरेण जरामरणवर्जितः ॥ दुष्प्राप्येयमवाप्ता ते देवैर्गाणेश्वरी गतिः ॥

Is hi shareer ke saath, tum budhappe aur maut se azaad ho. Yeh jo sthiti tumhe mili hai, devto ke liye bhi mushkil thi paane mein. Yeh Ganeswari pad hai.

Verse 64

प्राप्तमष्टगुणं सत्यमैश्वर्यं ते तपोधन ॥ द्वितीयां मे तनुं त्वां तु नमस्यन्ति च देवताः ॥

Hey tapodhan, sach-sach tumhe aishwarya mila hai, aath guno ke saath. Tum mera doosra shareer ho, isliye devta bhi tumhare saamne jhukte hain.

Verse 65

अद्यप्रभृति देवाग्र्य देवकार्येषु सर्वतः ॥ प्रभुस्त्वं भविता लोके मत्प्रसादान्मुनीश्वर ॥

Aaj se, tum devto mein bade ho. Devto ke kaam mein, har jagah, tum prabhutva paoge. Mera ashirwad hai tumpe, muniyon ke swami.

Verse 66

त्वामेवाभ्यर्च्छयिष्यन्ति सर्वभूतानि सर्वतः ॥ मत्तः समभिवाञ्छन्ति प्रसादं पार्षदाधिप ॥

Sab prani, har jagah, sirf tumhari hi puja karenge. Aur woh mujhse tumhare liye ashirwad maangenge, hey parsadon ke swami.

Verse 67

वरान्वरार्थिनां दाता विधाता जगतः सदा ॥ भविष्यसि च धर्मज्ञ भीतानामभयप्रदः ॥

Jo log maangte hain unko tu var dega. Tu duniya ka kaam sambhalega, hamesha. Dharam jaanne wala, tu darne walon ko darr hatake. Tu unhe safe kar dega.

Verse 68

यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ नावयोरन्तरं किञ्चिदम्बरानिलयोरिव ॥

Jo tujhse nafrat karta hai woh mujhse bhi nafrat karta hai. Jo tere peeche chalta hai woh mere peeche chalta hai. Hum dono mein koi farak nahi. Jaise aasmaan aur hawa alag nahi.

Verse 69

द्वारे तु दक्षिणे नित्यं त्वया स्थेयं गणाधिप ॥ वामे तु विभुना चापि महाकालेन सर्वदा ॥

Ganesh, tum hamesha darwaze ke daaye side khade rahna. Mahakal bhi hamesha tumhare baaye side khada rahega. Dono jagah pe security rehni chahiye.

Verse 70

प्रतीहारो भवानद्य सर्वदा त्रिदशोत्तमः ॥ शिरो मे रक्षतु भवान्महाकालेऽपि मे गणः ॥

Aaj se tum mere darwaze pe rahoge, hamesha. Deviyon mein tum bade ho. Mera sir tum bachaoge. Aur bade khatre mein bhi mera group mujhe bachayega.

Verse 71

न वज्रेण न दण्डेन न चक्रेण न चाग्निना ॥ काञ्चिच्छक्नोति वै बाधां कर्तुं वै भुवनत्रये ॥

Na vajra se koi maar sakta hai, na dande se, na chakra se, na aag se. Teen duniya mein kisi ko takat nahi ki tumhe kuch bura kar sake.

Verse 72

देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ त्वामेव संश्रयिष्यन्ति मद्भक्ताः पुरुषाश्च ये ॥

Deva, danav, gandharv, yaksh, rakshas aur naag sab tumhare paas aayenge. Mere bhakt jo log hain woh bhi tumhare saath rahenge.

Verse 73

एवं तस्मै वरान् दत्त्वा प्रीतः स्वयमुमापतिः ॥ उवाच भूयः स्पष्टेन स्वरेणाम्बरचारिणा ॥

Umapati ne use boons de diye. Woh khush ho gaye. Phir unhone aasman se saaf awaaz mein phir se bola.

Verse 74

आगतान् विद्धि सर्वान्वै त्रिदशान् समरुद्गणान् ॥ दिदृक्षया च भद्रं ते कृतकृत्यश्च साम्प्रतम् ॥

Sab deva aa gaye hain. Marut sena ke saath tees deva bhi hain. Woh tumhe dekhna chahte hain. Tumhara kaam ho gaya hai.

Verse 75

यदीरितं मया वत्स वरं प्रतिवचस्त्वयि ॥ प्रविष्टं न श्रुतिपथं दिवि सर्वदिवौकसाम् ॥

Beta, maine jo var tumhe diya hai woh abhi tak devon ko sunai nahi diya. Aasman mein kisi ko pata nahi chala.

Verse 76

नारायणं पुरस्कृत्य सेन्द्रास्ते समरुद्गणाः ॥ प्रेमार्थे चागमिष्यन्ति वरार्थं तपसा अमराः ॥

Narayan aage honge. Indra aur Marut sena sab aa rahi hai. Woh pyaar se aa rahe hain aur var paane ke liye tap bhi karenge.

Verse 77

यक्षविद्याधरगणाः सिद्धगन्धर्वपन्नगाः ॥ मुनयश्च महात्मानस्तपोलब्धाः सहस्रशः ॥

Yahan Yaksh aur Vidyadhar sab hain. Siddh, Gandharv aur Naag bhi hain. Hajaaron bade rishi hain jinhone apni tapasya se bahut kuch pa liya hai.

Verse 78

ते बुद्ध्वा त्वद्गतामृद्धिं प्रतप्ताः परमर्ष्यया ॥ तपांसि विविधान्यत्र विविधान्नियमांस्तथा ॥

Jab unhone dekha ki tumhari kaisi badh gayi hai, woh jalne lage. Ab yahan alag-alag tarah ki tapasya kar rahe hain. Vrat aur niyam bhi follow kar rahe hain.

Verse 79

चर्तुं समभिवाञ्छन्ति सदाभ्यासे वरार्थिनः ॥ वरदं यामभिज्ञाय गिरौ मौञ्जवति स्थितम् ॥

Woh log vardaan maangne ke liye practice karte rehte hain. Unhe pata chala ki vardaan dene wala Maunjavat parvat par baithta hai. Toh woh uski taraf chal diye.

Verse 80

अत्रैते यावदागम्य न मां पश्यन्ति मानवाः ॥ तावदेव त्वितः शीघ्रं गमिष्यामि महामुने ॥

Jab tak yeh log yahan aa ke mujhe nahi dekh lete, main yahin rahunga. Jaise hi woh mujhe dekh lenge, main turant chala jaunga. Bade rishi, yeh baat samajh lo.

Verse 81

अद्य ते तु मया सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमाः ॥ द्रष्टव्याश्चानुमन्तव्या मत्तोऽनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥

Aaj tum saare devta dekhoge. Brahma sabse aage hoga. Woh log mujhse aashirwad maangne aaye hain. Main unhe permission de dunga.

Verse 82

यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः ॥ तत्सर्वं निखिलेनाशु ब्रूहि मे वाग्विदां वर ॥

Mujhe poora batao ki woh puja kaise hui, kahan hui, aur kisne ki. Jo bhi usmein rule the, woh sab follow hue ya nahi. Jaldi mein batao, tum toh bolne mein expert ho.

Verse 83

क्रीडद्भिर्देवमिथुनैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ कूजद्भिः शिखिभिर्मत्तैः सेविते च नगोत्तमे ॥

Woh pahad bahut accha tha. Wahan devi-devta khelte the. Apsara log naach rahi thin. Moar bhi the, woh bhi khush the aur awaaz kar rahe the.

Verse 84

अन्ये देवनिकायाश्च सेवितुं प्रपतन्ति तम् ॥ ततस्त्रेतायुगे काले नन्दी नाम महामुनिः ॥

Aur bhi bahut saare devta wahan aaye the uski seva ke liye. Phir Treta Yug mein ek bade rishi hue. Unka naam Nandi tha.

Verse 85

प्रादेशमात्रं रुचिरं शतशीर्षं शतोदरम् ॥ सहस्रबाहुचरणं सहस्राक्षिशिरोमुखम् ॥

Usne ek roop dekha. Woh itna chhota tha ki haath mein aa sakta tha. Usmein sau sir the, aur sau pet the. Hazaron haath aur pair the. Hazaron aankhein thin, aur utne hi sir aur chehre the.

Verse 86

प्रणम्य शिरसा देवं पुनः पुनरवन्दत ॥ ततस्तु भगवान्प्रीतस्तस्मै विप्राय शंकरः ॥

Woh rishi ne sar jhukake bhagwan ko pranam kiya. Baar-baar unko namaskar kiya. Tab Shankar Bhagwan khush ho gaye. Woh bade brahmin the, unpar bhagwan ki kripa hui.

Verse 87

कोटिजप्येन रुद्राणामाराधनपरस्य च ॥ एतत्तु वचनं श्रुत्वा नन्दिनः स महेश्वरः ॥

Usne Rudra ka naam ek crore baar jap kiya. Woh unki puja mein poora laga hua tha. Yeh sab sun ke Maheshwar ne jawab diya.

Verse 88

पार्षदानां वरिष्ठस्त्वं मामकानां द्विजोत्तम ॥ नन्दीश्वर इति ख्यातो भविष्यसि न संशयः ॥

Maheshwar ne kaha, tum mere sabse bade sevak ho. Tum ab se Nandishwar ke naam se jaane jaoge. Isme koi shak nahi hai.

Verse 89

त्वयि तुष्टे ह्यहं तुष्टः कुपिते कुपितस्त्वहम् ॥ त्वत्तः प्रियतरो नास्ति ममान्यो द्विजपुंगव ॥

Jab tum khush ho, main khush hota hoon. Jab tum gussa ho, main gussa hota hoon. Mere liye tumse pyaara koi nahi hai.

Verse 90

अभिप्रायं च सर्वेषां जानामि द्विजसत्तम ॥ अनुगुह्य वरैस्तैश्च तत्रैवान्तरधीयत ॥

Main sabke mann ki baat jaanta hoon. Un sabko woh vardaan bhi diye. Phir wahin se gayab ho gaye.