Adhyaya 168: The Merit of Seeing Mathurā’s Guardian-Deity and a Catalog of Mathurā’s Sacred Geography

Verse 1

धरण्युवाच ॥ मथुरां रक्षते कोऽसौ क्षेत्रपालो व्यवस्थितः ॥ तेन दृष्टेन यत्पुण्यं कथयस्वाखिलं प्रभो ॥

Dharani ne poocha, Prabhu, Mathura ki raksha kaun karta hai? Woh kshetrapal hai. Usse dekhne se kya punya milta hai, woh sab batao.

Verse 2

श्रीवराह उवाच ॥ दृष्ट्वा भूतपतिं देवं वरदं पापनाशनम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण मथुरायां फलं भवेत् ॥

Varaha bhagwan bole. Bhagwan ko dekho, woh sabka malik hai. Woh vardaan deta hai aur paap mitata hai. Mathura mein bas usko dekhne se hi phal milta hai.

Verse 3

पुरा वर्षसहस्रं तु तपस्तप्तं सुदारुणम् ॥ पूर्णे वर्षसहस्रे तु मया सन्तोषितो हरः ॥

Bahut pehle maine hazaar saal tak tapasya ki. Woh bahut kathin tha. Jab hazaar saal poora hue, Shiv bhagwan khush ho gaye.

Verse 4

वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥ ईश्वर उवाच ॥ सर्वगस्त्वं हि देवेश मया ज्ञातं सुनिश्चितम् ॥

Shiv bhagwan ne kaha, jo mann mein hai woh maang lo. Tumhare liye bhalai ho. Phir Shiv ne kaha, tum sab jagah ho, yeh mujhe pata hai.

Verse 5

मथुरायां च देव त्वं क्षेत्रपालो भविष्यसि ॥ त्वयि दृष्टे महादेव मम क्षेत्रफलं भवेत् ॥

Mathura mein tum kshetra-paal banoge. Jab koi tumhe dekhega Mahadev, usko yeh jagah ka poora phal milega.

Verse 6

अन्यथा नाप्नुयात् सिद्धिमेवं एतन्न संशयः ॥ येन यद्यादृशं पुण्यं कृतं तीर्थे प्रयत्नतः ॥

Nahi toh siddhi nahi milegi, isme koi shak nahi. Tirth mein jo bhi mehnat se punya kiya hai, uska phal milega.

Verse 7

भजते मनुजः सिद्धिमात्मभावेन तादृशीम् ॥ मम क्षेत्रप्रवेशे च भूमिः संसारनाशिनी ॥

Insaan andar se sachcha ho toh usko siddhi mil jaati hai. Jab woh mera kshetra enter karta hai, toh zameen hi uske janam-maran ka bandhan tod deti hai.

Verse 8

मथुरायां च मे स्थानं सदा देव प्रदीयताम् ॥ देवदेव वचः श्रुत्वा हरिर्वचनमब्रवीत् ॥

Devi ne kaha, Mathura mein mera ek sthan bana do. Bhagwan ke baat sun ke Hari ne jawab diya.

Verse 9

इन्द्रस्यैव पुरी रम्या यथा नाकेऽमरावती ॥ जम्बूद्वीपे तथोत्कृष्टा मथुरा मम वल्लभा ॥

Jaise swarg mein Indra ki Amaravati shehar hai, waise hi Jambudweep mein Mathura sabse bada hai. Yeh shehar mujhe bahut pyaara hai.

Verse 10

न मया कथितं देवि ब्रह्मणश्च महात्मनः ॥ रुद्रस्य न मया पूर्वं कथितं च वसुन्धरे ॥

Devi, maine yeh baat Brahma ko nahi batayi. Na hi maine Rudra ko pehle kabhi batayi thi.

Verse 11

मया सुगोपितं पूर्वं गुह्याद्गुह्यतरं परम् ॥ अत्र क्षेत्रे पुरी रम्या सर्वरत्नविभूषिता ॥

Maine yeh baat pehle chupa ke rakhi thi, bahut gupt hai. Is kshetra mein ek shehar hai jo ratno se sajaa hai.

Verse 12

तस्यां तिष्ठन्ति तीर्थानि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च ॥

Us jagah pe bahut saare teerth hain. Main ab tumhe unke baare mein bataunga, suno. Unki ginti itni zyada hai, sau-sau crore ke hisaab se.

Verse 13

तीर्थसंख्या च वसुधे मथुरायां मयोदिता ॥ गोवर्द्धनं तथाक्रूरं द्वे कोटी दक्षिणोत्तरे ॥

Dharti, maine tumhe Mathura ke teerth ginwa diye. Govardhan aur Akrur, dono jagah, dakshin aur uttar mein, do-do crore teerth hain.

Verse 14

प्रस्कन्दनं च भाण्डीरं कुरुक्षेत्रसमानि षट् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं श्रेष्ठमेतद्विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

Praskandan aur Bhandir, yeh chh jagah Kurukshetra jaisi hain. Inme se ek Vishranti naam ka teerth sabse bada hai. Yeh itna punya hai ki sabse upar hai.

Verse 15

असिकुण्डं सवैकुण्ठं कोटितीर्थोत्तमं स्मृतम् ॥ अविमुक्तं सोमतीर्थं यमनं तिन्दुकं ततः ॥

Asikund, Savaikunth, aur Kotiteerth, yeh sab bade hain. Phir Avimukt, Somateerth, Yaman, aur Tinduk, yeh bhi hain.

Verse 16

चक्रतीर्थं तथाक्रूरं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ एतत्पुण्यं पवित्रं च महापातकनाशनम् ॥

Chakrateerth aur Akrur, isko Dwadashaditya kehte hain. Yeh jagah bahut punya karti hai aur saaf karti hai. Bade-bade paap mita deti hai.

Verse 17

कुरुक्षेत्राच्छतगुणं मथुरायां न संशयः ॥ ये पठन्ति महाभागाः शृण्वन्ति च समाहिताः ॥

Mathura mein punya sau guna zyada hai, Kurukshetra se. Isme koi shak nahi hai. Jo log yeh padhte hain, woh bhagwan ka kripa paate hain. Aur jo dhyan se sunte hain, unka bhi bhala hota hai.

Verse 18

मथुरायास्तु माहात्म्यं ते यान्ति परमं पदम् ॥ कुलानि ते तारयन्ति द्वे शते विंशयोर् द्वयोः ॥

Mathura ki baat hi alag hai. Yahan sabse bada fal milta hai. Insaan ke poorvaj bhi tar jaate hain. Do sau chalees peedhi tak sabko mukti milti hai.

Verse 19

एतत्ते कथितं देवि सर्वपातकनाशनम् ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

Devi, maine tumhe jo bataya hai, woh sab paap mita deta hai. Tirthon ki bhi badai batayi hai. Ab aur kya sunna chahti ho?

Verse 20

विंशतिर्योजनानां हि माठुरं मम मण्डलम् ॥ पदे पदेऽश्वमेधानां फलं नात्र विचारणा ॥

Mera Mathura mandal bees yojan tak faila hai. Har kadam par ashwamedh yagya ka fal milta hai. Isme koi jhagda nahi hai.

Verse 21

एतन्मरणकाले तु यः स्मरेत्प्रयतो नरः ॥ स गच्छेत्परामां सिद्धिमिह संसारनाशिनीम् ॥

Jo insaan marne ke waqt yeh yaad rakhta hai, usko sabse badi siddhi mil jaati hai. Yeh siddhi sansar ke chakkar ko khatam kar deti hai.