Adhyaya 158: The Manifestation and Sanctifying Power of the Mathurā Tīrtha

Verse 1

अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

Ab Mathura teerth ke baare mein suno. Varaha bhagwan bolte hain. Mathura mera ilaka hai, bees yojan tak faila hua. Jahan bhi koi isme nahaata hai, woh saare paap se aazaad ho jaata hai.

Verse 2

वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥

Barish ke time wahan raho. Jo jagah tumhe khushi de, wahan raho. Mere Mathura ilake mein woh jagah bahut zyada punya deti hai.

Verse 3

सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥

Saath dweepo mein jitne bhi teerth aur punya sthan hain, sab Mathura mein aa jaate hain. Jab main wahan hoon, sab wahi aa ke rehte hain.

Verse 4

सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥

Vasundhara, jab log Mathura mein mujhe dekhte hain, main jaise neend se uth raha hoon. Woh log mujhe har waqt dekh sakte hain, isme koi shak nahi.

Verse 5

सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥

Vasudhe, jab koi mera chehra dekhta hai, main jaise neend se uth raha hoon. Usi waqt uske saat janmon ke saare paap chhoot jaate hain.

Verse 6

मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥

Mathura mein jo log rehte hain, sab mukt ho jaate hain. Mathura aa ke jab woh Keshav bhagwan ko dekhte hain.

Verse 7

स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥

Phir Kalindi nadi mein naha ke woh mere paas izzat paata hai. Usko woh phal milta hai jo bade yagya karne se aata hai.

Verse 8

प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

Mathura mein jo Keshav ka parikrama karta hai. Usne poori duniya ka parikrama kar liya, saat dweep sab.

Verse 9

घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥

Vasundhara, Keshav ke aage diya rakhna. Ek bowl mein poora ghee bhar ke rakhna. Saath mein ek kapda bhi poora rakhna.

Verse 10

सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥

Woh jagah har cheez se bhari hai jo tum chaho. Apsaraon ki toliyan wahan rehti hain. Phoolon ki maala bichhi hai. Wahan sukh milega, jo bhi tum chahoge woh milega.

Verse 11

समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥

Wahan jaate rehna, chamak chamakta rehna. Wahan devta hote hain, gandharv hote hain. Siddh hote hain, charan hote hain, naag bhi wahan hote hain.

Verse 12

तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥

Devi, woh log hamesha us jagah ko chahte hain. Kyunki punya dharti par kamaaya jaata hai. Agar waqt ke saath purana punya kam hone lage.

Verse 13

सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥

Devi, woh insaan acche ghar mein paida hota hai. Jahan log punya karte hain. Dharani ne kaha, Dev, yeh kshetr kaun bachata hai? Yeh kaun hai jo paap mitata hai?

Verse 14

पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥

Bhagwan ke kshetra ko bhoot-pret, rakshas, aur aise hi doosri buri aatmein khainchne ki koshish karti hain. Phir bhi woh kshetra logon ko phal deta hai. Yeh badhiya result aata hai.

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥

Shri Varah bole, mere kshetra ko woh kabhi nahi dekh paate kyunki main unpe roka hua hoon. Aur jo log mujhe maante hain, unhe dekh ke bhi woh kuch nahi bigadte.

Verse 16

रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥

Sundar chehra wali, maine is kshetra ki hifazat ke liye dishaon ke rakshak lagaye hain. Aur chaar lok-paal hamesha is tirth ki raksha karte hain.

Verse 17

पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥

Indra purab ki taraf raksha karta hai. Yam dakshin ki taraf dekhta hai. Varun paas lekar khud hamesha paschim ki raksha karta hai.

Verse 18

उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥

Kuber bahut taakat wala hai, woh uttar ki raksha karta hai. Aur beech mein Shiv bhagwan, Uma ke pati, hamesha raksha karte hain.

Verse 19

मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥

Devi, Mathura mein ek kund hai jiska naam Vimalodaka hai. Yeh kund bahut gehra hai aur hamesha saaf paani wala hai. Wahan chaturbhuj Bhagwan hamesha rehte hain.

Verse 20

तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥

Vasundhara, jo koi wahan jaake naha le aur phir usi jagah apni jaan de de, woh seedha Vaishnav lok pahunch jaata hai. Wahan woh khush rehta hai, jaise koi khel raha ho.

Verse 21

तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥

Ab main tumhe wahi ek aur baat batata hoon jo bahut ajab hai. Sushroni, sunno main kya kehta hoon us Vimalodaka kund ke baare mein.

Verse 22

हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥

Sushroni, yeh kund sardiyon mein garam ho jaata hai aur garmiyon mein thanda. Mere tej ki wajah se yeh bilkul os jaisa dikhta hai.

Verse 23

न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥

Barish ke mausam mein iska paani nahi badhta aur garmiyon mein bhi nahi ghat-ta. Yeh bahut badi ajab baat hai aur yeh sab mere wajah se hai.

Verse 24

पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥

Vasundhara, Mathura mein har kadam par tirth ka phal milta hai. Jahan bhi koi wahan nahaata hai, woh saare paapon se aazaad ho jaata hai.

Verse 25

वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥

Baarish ke time mein acche tirthon par dhyaan se nahana chahiye. Kuan, taalab, khuda huye paani ke sthan, gaddhe, aur nadiyon mein nahao.

Verse 26

प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥

Pavitra nadiyon ke behte paani mein bhi nahana chahiye. Jahan do nadiyan milti hain, wahan bhi. Baarish mein jahan bhi ho, nahate raho agar bhagwan ko paana hai.

Verse 27

अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥

Ek bahut pavitra sthan hai jiska naam Muchukunda hai. Wahan Muchukunda so raha hai. Usne daanav aur asur dushmanon ko maara tha.

Verse 28

इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥

Is janam mein kiye hue paap aur pichle janam ke jo bhi paap hain, sab jaldi khatam ho jaate hain. Bas Keshav ka naam lena shuru karo.

Verse 29

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥

Devi, bahut saare mantra ki zaroorat nahi hai. Bas Janardan mein bhakti honi chahiye. Jo koi narak mein pakad mein hai, uske liye Janardan hi sahara hai. Wohi use bacha leta hai.

Verse 30

कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥

Devi, jo koi mandir ke charo taraf chakkar laga ke Narayan ke paas baith jata hai, use anant phal milta hai. Yeh bahut bada punya hai.

Verse 31

सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥

Vasundhare, Mathura mein jo Hari ko dekhta hai, jaise woh neend se utha ho, woh phir se janam nahi leta. Uske charo haath ho jate hain, woh mukt ho jata hai.

Verse 32

कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Vasundhare, Kumuda mahine ki navami ko jo koi poore ilaake ka chakkar lagata hai, woh saare paapon se aazad ho jata hai. Uske sab paap dhul jate hain.

Verse 33

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥

Brahman maarne wala, sharabi, gaay maarne wala, ya jisne vrat toda hai, Mathura ka chakkar lagane se saaf ho jata hai. Sab paap dhul jate hain.

Verse 34

अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥

Aathveen din Mathura pahunch ke pehle daant saaf karo. Us raat ko brahmacharya mein bitao. Mann pakka rakho ki yeh vrat poora karoge.

Verse 35

धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥

Saaf kapde pehno aur achhe se naha lo. Chup raho, baat mat karo. Phir mandir ke charon taraf pradakshina karo. Yeh sab paap mita deta hai.

Verse 36

प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥

Jab koi pradakshina kar raha ho, agar koi dusra aadmi usko chu bhi le. Woh aadmi ko apni saari ichcha mil jati hai. Isme koi shak ki baat nahi.

Verse 37

देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥

Vasudhe, bhagwan ke saamne ek kuan hai. Usme saaf paani hai. Pitri log paani se aur pind se khush hote hain.

Verse 38

चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥

Chatusamudrika naam ki jagah teeno duniya mein mashhoor hai. Bhadre, wahan naha ke aadmi deviyon ke saath khush hota hai.

Verse 39

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

Agar koi wahan apni jaan chhod de, toh woh mere paas aata hai. Mere lok mein uski jagah ban jaati hai.

Verse 40

पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥

Usko ek udne wali gaadi milti hai. Woh paanch yojan lambi aur paanch yojan chaud hai. Usme diye ki panktiyan lagi hain.

Verse 41

मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥

Mathura mein jo koi ghar ya mandir banata hai, woh chaar haath wala hota hai. Woh zinda hai aur mukt ho gaya hai, koi shak nahi.

Verse 42

तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

Wahan kund mein nahaane se usko woh paani milta hai jo woh chahta hai. Aur agar wahan jaan chhod de, toh mere paas aa jaata hai.

Verse 43

मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥

Mathura jaake jo bhagwan ko dekh leta hai, usko itna punya milta hai. Jitna punya pradakshina karne mein hota hai, woh poora mil jaata hai.