Opening the text

Devi Upanishad Atharvaveda se juda hua ek important text hai. Isme Devi ko Parabrahman bataya gaya hai, matlab wohi sabse bari satta hai. Devi ne hi ye sara brahmand banaya hai aur wohi isko chalati hain. Woh nirguna bhi hain, matlab koi gun nahi, aur saguna bhi, matlab roop mein dikhayi deti hain. Maya aur Shakti ke through hum bandhan mein fase hain. Vidyya se hi milti hai, aur ye bhi Devi ke haath mein hai. Mantra aur Vak ko Devi ka roop bataya hai isme. Log isko padh ke Devi ke baare mein samajhte hain aur unki bhakti karte hain.
Start ReadingDevī as Parabrahman: the supreme, non-dual reality underlying all names and forms
Nirguṇa–saguṇa unity: Devī is both beyond attributes and manifest as the cosmos and deities
Devī as both material and efficient cause (upādāna and nimitta kāraṇa) of creation
Māyā/Śakti doctrine: Devī veils (avidyā) and reveals (vidyā), enabling bondage and liberation
Antaryāmin: Devī as the indwelling consciousness in all beings, the inner ruler of mind and senses
Integration of guṇas and prakṛti within Devī’s sovereignty; nature is her dynamic power
Mantra and vāc: sacred sound and speech as Devī’s expressive body; realization is aided by mantra-knowledge
Bhakti–jñāna convergence: devotion culminates in non-dual knowledge of Devī as Ātman/Brahman
Soteriology: liberation (mokṣa) arises from recognizing Devī as one’s own Self and the ground of the world
32 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...
Saare deviyon ne Devi ke paas jaake khade ho gaye. Unhone poocha, Devi, tum kaun ho? Devi ne kaha, main khud Brahma roop mein hoon. Mere se hi yeh poora duniya bani hai, prakriti aur purush dono se. Yeh shunya bhi hai aur shunya nahi bhi. Main khush hoon aur khushi se bhi pare. Main jaanti hoon aur jaanne se bhi pare. Brahma ko Brahman mein jaanna hai. Yeh Atharva Veda ki baat hai.
Brahman as Devī; non-duality encompassing opposites (knowledge/ignorance, void/non-void)Verse 2
सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...
Saare deviyon ne Devi ke paas jaake khade ho gaye. Unhone poocha, Devi, tum kaun ho? Devi ne kaha, main khud Brahma roop mein hoon. Mere se hi yeh poora duniya bani hai, prakriti aur purush dono se. Yeh shunya bhi hai aur shunya nahi bhi. Main khush hoon aur khushi se bhi pare. Main jaanti hoon aur jaanne se bhi pare. Brahma ko Brahman mein jaanna hai. Yeh Atharva Veda ki baat hai.
Identity of Devī with Brahman; transcendence of dualitiesVerse 3
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
Main paanch tatva hoon aur unse bhi pare. Main poora duniya hoon. Main Veda hoon aur Veda nahi bhi. Main gyaan hoon aur agyaan bhi. Main janmi nahi aur na hi janma hoon. Main neeche hoon, upar hoon, aur charon taraf faili hoon. Main Rudra aur Vasu ke saath chalti hoon. Aditya aur Vishwadev ke saath bhi. Main Mitra aur Varun dono ko sambhalti hoon. Main Indra aur Agni hoon. Main dono Ashwin hoon. Main Som, Tvashtar, Pushan aur Bhag ko sthirti deti hoon. Main Vishnu, Brahma aur Prajapati ko bhi sthirti deti hoon. Main jo yagya karta hai usko dhan deta hoon, jo soma peeta hai usko bhi.
Sarvātmatva (all-as-Self); Brahman/Devī as immanent and transcendent; integration of deities as functions of one RealityVerse 4
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
Main paanch tatva hoon aur unse bhi pare. Main poora duniya hoon. Main Veda hoon aur Veda nahi bhi. Main gyaan hoon aur agyaan bhi. Main janmi nahi aur na hi janma hoon. Main neeche hoon, upar hoon, aur charon taraf faili hoon. Main Rudra aur Vasu ke saath chalti hoon. Aditya aur Vishwadev ke saath bhi. Main Mitra aur Varun dono ko sambhalti hoon. Main Indra aur Agni hoon. Main dono Ashwin hoon. Main Som, Tvashtar, Pushan aur Bhag ko sthirti deti hoon. Main Vishnu, Brahma aur Prajapati ko bhi sthirti deti hoon. Main jo yagya karta hai usko dhan deta hoon, jo soma peeta hai usko bhi.
Brahman as Devī (non-dual identity; immanence and transcendence)Verse 5
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
Main paanch tatva hoon aur unse bhi pare. Main poora duniya hoon. Main Veda hoon aur Veda nahi bhi. Main gyaan hoon aur agyaan bhi. Main janmi nahi aur na hi janma hoon. Main neeche hoon, upar hoon, aur charon taraf faili hoon. Main Rudra aur Vasu ke saath chalti hoon. Aditya aur Vishwadev ke saath bhi. Main Mitra aur Varun dono ko sambhalti hoon. Main Indra aur Agni hoon. Main dono Ashwin hoon. Main Som, Tvashtar, Pushan aur Bhag ko sthirti deti hoon. Main Vishnu, Brahma aur Prajapati ko bhi sthirti deti hoon. Main jo yagya karta hai usko dhan deta hoon, jo soma peeta hai usko bhi.
Non-duality (Advaita) expressed as Devī’s all-inclusive SelfhoodVerse 6
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
Main paanch bade tattva hoon - dharti, paani, agni, hawa, aakash. Aur main woh bhi hoon jo in paancho se bhi aage hai. Main poora jagat hoon. Main Ved hoon, aur main woh bhi hoon jo Ved nahi hai. Main gyaan hoon, aur main agyaan bhi hoon. Main janma nahi, aur main janma bhi hoon. Main neeche hoon, upar hoon, aur charon taraf faila hoon. Main Rudra aur Vasu ke saath chalta hoon. Aaditya aur Vishwadev ke saath bhi hoon. Main Mitra aur Varun dono ko sambhalta hoon. Main Indra hoon, Agni hoon, Ashwin dono hoon. Main Som, Tvashtha, Pushan aur Bhaga ko sthapit karta hoon. Main Vishnu ko bhi sthapit karta hoon, Brahma ko bhi, Prajapati ko bhi. Main jo yagya karta hai usko dhan deta hoon, jo achche se puja karta hai usko bhi.
Śakti as Brahman; identity of the Self with the totality (sarvātmatva)Verse 7
अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...
Main is duniya ki rani hoon. Main sabhi Vasu ko ek saath laati hoon. Main is duniya ke pita ko upar laati hoon. Mera watan paani mein hai, samundar ke andar. Jo yeh baat samajhta hai, woh Devi ke paas pahunchta hai. Phir dev bole - Devi ko namaskar hai, Maha Devi ko namaskar hai. Shivaa ko hamesha namaskar hai. Prakriti ko namaskar hai, jo bhalai layi hai. Hum sab uske aage jhukte hain.
Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)Verse 8
अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...
Main is duniya ki rani hoon. Main sabhi Vasu ko ek saath laati hoon. Main is duniya ke pita ko upar laati hoon. Mera watan paani mein hai, samundar ke andar. Jo yeh baat samajhta hai, woh Devi ke paas pahunchta hai. Phir dev bole - Devi ko namaskar hai, Maha Devi ko namaskar hai. Shivaa ko hamesha namaskar hai. Prakriti ko namaskar hai, jo bhalai layi hai. Hum sab uske aage jhukte hain.
Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)Verse 9
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवाः तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...
Main us Devi ki sharan mein jaata hoon - jo agni ke rang jaisi hai, tap se jal rahi hai, chamak rahi hai. Woh karmo ke phal mein khush rehti hai. Yeh Durga Devi hai, jo andhera poora mita deti hai. Dev logon ne Vani Devi ko paida kiya. Har tarah ke jeev uski baat karte hain. Woh Vani humein taakat deti hai, poshan deti hai, jaise gaye doodh deti hai. Woh hamare paas aaye, hum uski tarif karte hain.
Śakti as liberating power (avidyā-tamo-nāśa), Vāk/Śabda as manifestation of BrahmanVerse 10
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...
Main us Devi ki sharan mein jaata hoon - jo agni ke rang jaisi hai, tap se jal rahi hai, chamak rahi hai. Woh karmo ke phal mein khush rehti hai. Yeh Durga Devi hai, jo andhera poora mita deti hai. Dev logon ne Vani Devi ko paida kiya. Har tarah ke jeev uski baat karte hain. Woh Vani humein taakat deti hai, poshan deti hai, jaise gaye doodh deti hai. Woh hamare paas aaye, hum uski tarif karte hain.
Māyā-śakti / Devī as Brahma-śakti; removal of tamas (avidyā) through divine power and VākVerse 11
कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥
Hum Kalratri ko naman karte hain, jisko Brahma ne saraaha tha. Vaishnavi ko bhi, jo Skanda ki maa hai. Saraswati ko, Aditi ko, jo Daksh ki beti thi. Yeh sab saaf karti hain, bhale hain. Hum Mahalakshmi ko jaante hain. Hum usko dhyaan karte hain, kyunki woh har kaam mein success deti hain. Devi humein sahi raasta dikhaye.
Devī as the one Brahma-śakti appearing as multiple deities (eka-śakti, aneka-rūpa); grace (anugraha) as the impetus for knowledge and siddhiVerse 12
कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥
Hum Kalratri ko naman karte hain, jisko Brahma ne saraaha tha. Vaishnavi ko bhi, jo Skanda ki maa hai. Saraswati ko, Aditi ko, jo Daksh ki beti thi. Yeh sab saaf karti hain, bhale hain. Hum Mahalakshmi ko jaante hain. Hum usko dhyaan karte hain, kyunki woh har kaam mein success deti hain. Devi humein sahi raasta dikhaye.
Devī as one reality with many names/forms; anugraha leading to jñāna and mokṣaVerse 13
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥
Daksh, teri beti Aditi paida hui. Devataon ne usko apnaya, kyunki woh amrit jaisi thi. Iccha se yeh sab shuru hota hai. Vajra haath mein, gufa mein, hasi mein. Hawa, baadal, Indra. Phir gufa, phir sab kuch. Maya ke saare chilke, duniya ki maa. Woh aasmaan mein hai, roshni mein.
Māyā-śakti and the manifestation of Brahman as the cosmic Mother; kośa-doctrine; guhā (heart-cave) as locus of realizationVerse 14
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥
Daksh, teri beti Aditi paida hui. Devataon ne usko apnaya, kyunki woh amrit jaisi thi. Iccha se yeh sab shuru hota hai. Vajra haath mein, gufa mein, hasi mein. Hawa, baadal, Indra. Phir gufa, phir sab kuch. Maya ke saare chilke, duniya ki maa. Woh aasmaan mein hai, roshni mein.
Non-dual immanence of Devī as Śakti across cosmic functions and inner psychophysical layers (kośas)Verse 15
एषात्मशक्तिः । एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा । एषा श्रीमहाविद्या । य एवं वेद स शोकं तरति । नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातरः अस्मान्पातु सर्वतः ॥१५–१७॥
Yeh khud ki shakti hai. Yeh duniya ko apni taraf kheenchti hai. Uske haath mein phanda, ankush, dhanush aur teer hai. Yeh badi gyaan wali devi hai. Jo yeh baat samajhta hai, uska dukh door ho jaata hai. Devi humein pranaam. Maa, tumhari sharan mein hain. Humein har taraf se bacha.
Ātma-śakti; vidyā leading to mokṣa (śoka-taraṇa); Devī as both māyā’s binding and liberating wisdomVerse 16
एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥
Yeh aatma ki shakti hai. Yeh poori duniya ko apni taraf kheench leti hai. Haath mein phansi, ankush, dhanush aur teer hai. Yeh badi gyaan wali devi hai. Jo yeh baat samajhta hai woh dukh se paar ho jaata hai. Devi maa, tujhe pranaam. Tu hai, tu maa hai. Humein har taraf se bacha.
Shakti as Atman/Brahman; Maya and MokshaVerse 17
एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥
Yeh aatma ki shakti hai. Yeh poori duniya ko apni taraf kheench leti hai. Haath mein phansi, ankush, dhanush aur teer hai. Yeh badi gyaan wali devi hai. Jo yeh baat samajhta hai woh dukh se paar ho jaata hai. Devi maa, tujhe pranaam. Tu hai, tu maa hai. Humein har taraf se bacha.
Non-dual Shakti-Brahman identity; liberation through knowledgeVerse 18
सैषाष्टौ वसवः। सैषैकादश रुद्राः। सैषा द्वादशादित्याः। सैषा विश्वेदेवाः सोमपा असोमपाश्च। सैषा यातुधान्यः असुरा रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः। सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि। सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः। सैषा ग्रहा ...
Wohi aath Vasu hai, gyarah Rudra hai, baarah Aaditya hai. Wohi Vishvedev hai, jo Som peete hain aur jo nahi peete. Wohi asur hai, rakshas hai, pishach aur yaksh hai, siddh hai. Wohi teen gun hai, sattva, rajas aur tamas. Wohi Prajapati hai, Indra hai, Manu hai. Wohi grah hai, nakshatra hai, taare hai, waqt ki shakal mein. Main usko hamesha pranaam karta hoon. Jo takat aur paap door karti hai, sukh aur mukti deti hai. Woh anant hai, vijayi hai, saaf hai, sharan deti hai, bhalai karti hai.
Brahman/Devī as sarvātmakatva (all-encompassing reality); guṇas and māyā; bhukti–muktiVerse 19
सैषा अष्टौ वसवः । सैषा एकादश रुद्राः । सैषा द्वादश आदित्याः । सैषा विश्वेदेवाः सोमपाः असोमपाश्च । सैषा यातुधान्यः असुराः रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः । सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि । सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः...
Wohi aath Vasu hai, gyarah Rudra hai, baarah Aaditya hai. Wohi Vishvedev hai, jo Som peete hain aur jo nahi peete. Wohi asur hai, rakshas hai, pishach aur yaksh hai, siddh hai. Wohi teen gun hai, sattva, rajas aur tamas. Wohi Prajapati hai, Indra hai, Manu hai. Wohi grah hai, nakshatra hai, taare hai, waqt ki shakal mein. Main usko hamesha pranaam karta hoon. Jo takat aur paap door karti hai, sukh aur mukti deti hai. Woh anant hai, vijayi hai, saaf hai, sharan deti hai, bhalai karti hai.
Brahman/Śakti as the immanent-totality (sarvātmakatva), including guṇas and kāla; mokṣa through devotion/knowledgeVerse 20
वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥
Devi ka ek akshar ka mantra hai. Yeh aasmaan jaisa hai, ismein Vithotra hai, aur chaand ki roshni hai. Yeh har kaam poora karta hai. Jo sadhu log dil se saaf rakhte hain woh is mantra ko dhyaan karte hain. Unka mann khushi se bhara rehta hai, gyaan ke samundar jaisa.
Mantra-bīja as a support for Brahman/Śakti-realization; jñāna leading to ānanda (mokṣa)Verse 21
वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥
Devi ka ek special beej mantra hai jo har kaam aasaan kar deta hai. Isme aasman ka roop hai, aur upar se chaand jaisi chamak hai. Sadhu aur sants log jinka mann saaf hai, yeh mantra jaapte hain. Unka mann khushi se bhara rehta hai, aur gyaan ka samundar ban jaata hai.
Mantra-upāsanā culminating in jñāna-ānanda (mokṣa)Verse 22
वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥
Vakmayi Devi se jo Brahma swaroop hai, chatha hissa nikalta hai. Yeh muh ke paas hota hai, jahan se baat nikalti hai. Sooraj ka bindu baye kaan par hai. Narayan aur Vayu bhi isme hain. 'Vicce' yeh nau shabd ka mantra hai jo bada anand deta hai.
Mantra-śakti as Brahman (Śabda-Brahman), Devī as the ground of speech and liberationVerse 23
वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥
Vakmayi Devi se jo Brahma swaroop hai, chatha hissa nikalta hai. Yeh muh ke paas hota hai, jahan se baat nikalti hai. Sooraj ka bindu baye kaan par hai. Narayan aur Vayu bhi isme hain. 'Vicce' yeh nau shabd ka mantra hai jo bada anand deta hai.
Mantra as liberating knowledge (vidyā) and Devī as BrahmanVerse 24
हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...
Woh Devi hamare dil ke andar rehti hai, jaise kamal ke phool ke beech mein. Subah ki dhoop jaisi chamak hai unmein. Haath mein rassi aur ankush hai. Woh hamein dar door karti haiin aur aashirwad deti hain. Teeno aankhein hain, laal kapde pehne hain. Bhakt logon ki har ichcha poori karti hain. Main Devi ko naman karti hoon jo bade dar ko khatam karti hain. Badi musibaton ko shaant karti hain, aur bada pyaar deti hain.
Upāsanā leading to mokṣa; Devī as inner Antaryāmin and compassionate Brahman-powerVerse 25
हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...
Woh Devi hamare dil ke andar rehti hai, jaise kamal ke phool ke beech mein. Subah ki dhoop jaisi chamak hai unmein. Haath mein rassi aur ankush hai. Woh hamein dar door karti hain aur aashirwad deti hain. Teeno aankhein hain, laal kapde pehne hain. Bhakt logon ki har ichcha poori karti hain. Main Devi ko naman karti hoon jo bade dar ko khatam karti hain. Badi musibaton ko shaant karti hain, aur bada pyaar deti hain.
Saguna Brahman (Devī as immanent Brahman in the heart); Bhakti as a means toward mokṣaVerse 26
यस्याः स्वरूपं ब्रह्मादयो न जानन्ति तस्मादुच्यतेऽज्ञेया । यस्या अन्तो न विद्यते तस्मादुच्यतेऽनन्ता । यस्या ग्रहणं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽलक्ष्या । यस्या जननं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽजा । एकैव सर्वत्र व...
Brahma aur doosre devta bhi uska asli roop nahi jaante. Isliye use ajneya kehte hain, matlab jo samajh mein na aaye. Uska koi ant nahi milta, isliye use ananta kehte hain. Use pakad mein nahi aata, isliye alakshya kehte hain. Uska janam nahi dikhta, isliye aja kehte hain. Woh akeli har jagah hai, isliye eka kehte hain. Woh akeli hi poora vishwa hai, isliye naika kehte hain. Isliye use ajneya, ananta, alakshya, aja, eka aur naika kehte hain.
Nirguṇa Brahman; apophatic theology (neti-neti); non-duality with apparent multiplicity (māyā/śakti)Verse 27
मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...
Devi sab mantron ki maa hai. Shabdon mein woh gyan ka roop hai. Gyan se bhi aage woh chetana hai. Khali jagah mein bhi woh dekhti hai. Usse bada koi nahi, isliye use Durga kehte hain. Main us Durga ko naman karta hoon jo buri harkaton ko khatam karti hai. Main darr ke maare jhukta hoon kyunki woh sansar ke samundar se paar lagati hai.
Śabda-śakti and Cit (consciousness) as Brahman; mokṣa as crossing saṃsāra; sākṣin (witness)Verse 28
मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...
Devi sab mantron ki maa hai. Shabdon mein woh gyan ka roop hai. Gyan se bhi aage woh chetana hai. Khali jagah mein bhi woh dekhti hai. Usse bada koi nahi, isliye use Durga kehte hain. Main us Durga ko naman karta hoon jo buri harkaton ko khatam karti hai. Main darr ke maare jhukta hoon kyunki woh sansar ke samundar se paar lagati hai.
Brahman/Śakti as Cit (pure consciousness) and sākṣin (witness); Mokṣa (liberation)Verse 29
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...
Jo yeh Atharva text padhta hai use paanch Atharva padhne ka phal milta hai. Jo isko jaanke murti sthapita karta hai aur ek lakh baar padhta hai, uski puja mein siddhi aati hai. 108 baar padhna uski taiyari ka vidhan hai. Jo das baar padhta hai uske paap turant dhul jaate hain. Mahadevi ke karan bade sankat se nikal jaata hai.
Upāsanā (devotional practice) as a means toward purification (pāpa-kṣaya) and liberation-supporting merit; grace (prasāda)Verse 30
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...
Jo yeh Atharva text padhta hai use paanch Atharva padhne ka phal milta hai. Jo isko jaanke murti sthapita karta hai aur ek lakh baar padhta hai, uski puja mein siddhi aati hai. 108 baar padhna uski taiyari ka vidhan hai. Jo das baar padhta hai uske paap turant dhul jaate hain. Mahadevi ke karan bade sankat se nikal jaata hai.
Upāsanā (devotional practice) and prasāda (grace) as purification and obstacle-removalVerse 31
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः । दशवारं पठेद्य...
Jo yeh Atharvashirsha padhta hai, usko paanch Atharvashirsha padhne jaisa phal milta hai. Isko samajh ke jo Devi ki murti banata hai, woh murti mein shakti aati hai. Devi ke liye ek sau ath prayas karna chahiye. Jo das baar padhta hai, uske paap door ho jaate hain. Mahadevi ki kripa se bade-bade sankat se nikal jaata hai.
Mokṣa (purification and grace as means toward liberation)Verse 32
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । तत्सायं प्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति । निशीथे तुरीयसन्ध्यायां जप्त्वा वाक्सिद्धिर्भवति । नूतनप्रतिमायां जप्त्वा देवतासांनिध...
Subah padhne se raat ke paap khatam ho jaate hain. Shaam ko padhne se din ke paap khatam ho jaate hain. Jo subah-shaam padhta hai, woh paap se aazaad ho jaata hai. Aadhi raat ko padhne se baat mein taakat aati hai. Nayi murti ke saamne padhne se Devi ka saath milta hai. Murti mein jaan daalne ke time padhne se usmein jaan aati hai. Mangal aur Ashwini nakshatra ke din Mahadevi ke saamne padhne se maut ka dar khatam ho jaata hai. Jo aisa jaanta hai, yeh Upanishad yehi sikhata hai.
Mokṣa (overcoming pāpa and mṛtyu through upāsanā and Devī-anugraha)Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.