Rig Veda 7.71.5: Mandala 7, Sukta 71, Mantra 5

Sukta 7.71

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवं च्यवानं जरसोऽमुमुक्तं नि पेदव ऊहथुराशुमश्वम् । निरंहसस्तमसः स्पर्तमत्रिं नि जाहुषं शिथिरे धातमन्तः ॥

Recitation with translationRig Veda 7.71.5

Transliteration

yuváṃ cyávānaṃ járaso ’mumuktaṃ ní pédava ūhathur āśúm áśvam | níraṃhasas támasas spártam átriṃ ní jā́huṣaṃ śithiré dhātam antáḥ ||

Translation

Tumne Chyavan rishi ko budha hone se bachaya. Pedu ke liye tumne ek tez ghoda diya. Atri ko andhere aur bandhan se azaad kiya. Aur Jahush ko surakshit jagah pe rakh diya jahan koi takleef na ho.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवाम्: you two
• युवाम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युव (सर्वनाम-प्रातिपदिक) द्वितीय-पुरुष

• च्यवानम्: Cyavana (the sage)
• च्यवानम्: कर्म
• Type: Noun (proper name) / Kṛdanta
• Root: च्यव (धातु) → च्यवान (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त/क्तवत्-सम्बद्ध) अथवा नाम ‘च्यवन’

• जरसः: from old age
• जरसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: जरस् (प्रातिपदिक)

• अमुमुक्तम्: released, freed
• अमुमुक्तम्: कर्म (च्यवानम् विशेषणम्)
• Type: Verb (past passive participle)
• Root: मुच् (धातु) + आ- (उपसर्ग) → अमुमुक्त (कृदन्त; क्त)

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• पेदवे: to Pedu (Pédava)
• पेदवे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: पेदव (प्रातिपदिक; दाशरथ्य-नामवत्, दत्तिवाचक)

• ऊहथुः: you two brought / conveyed
• ऊहथुः: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: वह्/ऊह् (धातु; ‘to carry/bring’, वैदिक रूप)

• आशुम्: swift
• आशुम्: कर्म (अश्वम् विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• अश्वम्: horse
• अश्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• निः: out, forth
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस् (उपसर्ग/अव्यय) → निः (विसर्ग-सन्धि)

• अंहसः: from distress/anguish
• अंहसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

• तमसः: from darkness
• तमसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• स्पर्तम्: contested/assailed; hard-pressed
• स्पर्तम्: कर्म (अत्रिम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (PPP) / Kṛdanta
• Root: स्पर्ध् (धातु) → स्पर्त (कृदन्त; क्त) / ‘स्पर्त’ (विशेषण)

• अत्रिम्: Atri
• अत्रिम्: कर्म
• Type: Noun (proper name)
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)

• नि: down, away
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• जाहुषम्: Jāhuṣa (a man/descendant of Jahuṣa)
• जाहुषम्: कर्म
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: जाहुष (प्रातिपदिक; नाम/विशेषण ‘जाहुष’)

• शिथिरे: in loosened/relaxed condition
• शिथिरे: अधिकरण (भावे)
• Type: Adjective
• Root: शिथिर (प्रातिपदिक)

• धातम्: placed, set
• धातम्: कर्म (कृत्य-भावः; ‘having placed’)
• Type: Verb (PPP) / Kṛdanta
• Root: धा (धातु) → धात (कृदन्त; क्त) / अथवा ‘धातम्’ (लोट्/विधिलिङ् न; क्त-रूप)

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverb/preverb)
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय) → अन्तः