Rig Veda 5.2.12: Mandala 5, Sukta 2, Mantra 12

Sukta 5.2

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (with repetitive cadence in final pādas)

Samhita Patha (Devanagari)

तुविग्रीवो वृषभो वावृधानोऽशत्र्वर्यः समजाति वेदः । इतीममग्निममृता अवोचन्बर्हिष्मते मनवे शर्म यंसद्धविष्मते मनवे शर्म यंसत् ॥

Recitation with translationRig Veda 5.2.12

Transliteration

tuvigrī́vo vṛṣabhó vāvṛdhānó ’śátrv aryaḥ sám ajāti védaḥ | itī́mám agním amṛ́tā avocan barhíṣmate mánave śárma yaṃsad havíṣmate mánave śárma yaṃsat ||

Translation

Agni ek taakatwar bail hai jo badhta ja raha hai. Uska koi dushman nahi, woh sabse mil-jul kar rehta hai. Devataon ne kaha hai ki yeh Agni us aadmi ko shanti deta hai jo havan karta hai. Jo bhagwan ke liye samarpan karta hai usko bhi shanti milti hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तु॒वि॒ग्रीवः: having a mighty neck
• तु॒वि॒ग्रीवः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: तु॒वि- (प्रातिपदिक ‘बहु/प्रबल’) + ग्रीव (प्रातिपदिक ‘ग्रीवा’)

• वृष॒भः: bull (strong one)
• वृष॒भः: कर्तृ (अग्निः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• वा॑वृधा॒नः: growing, increasing
• वा॑वृधा॒नः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: √वृध् (वर्धने)

• अश॒त्र्वर्यः: having no hostile foe; friendly to the Arya
• अश॒त्र्वर्यः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + शत्रु (प्रातिपदिक) + अर्य (प्रातिपदिक ‘आर्य/मित्र’)

• सम॑जातिम्: common birth/kinship
• सम॑जातिम्: कर्म (वेद ‘जानाति’ इत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: सम्- (उपसर्ग) + जाति (प्रातिपदिक)

• वेद॑: knows
• वेद॑: क्रिया (कर्तृ = अग्निः)
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने)

• इति: thus
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इति (निपात)

• ईम्: him (indeed), just
• ईम्: सम्बन्ध/प्रत्यवमर्श (एनम्/इमम्-प्रायः)
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात)

• अम्: (enclitic particle)
• अम्: पदपूरण/एन्क्लिटिक (बल/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अम् (निपात; वेदिक-एन्क्लिटिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म (अवोचन्—‘उवाचुः’)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अमृता॑ः: the immortals (gods)
• अमृता॑ः: कर्तृ (अवोचन्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• अवोचन्: spoke, proclaimed
• अवोचन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचने) + अव- (उपसर्ग)

• बर्हिष्मते: to the one possessing sacred grass (with barhis)
• बर्हिष्मते: सम्प्रदान (यंसत्—‘ददुः/प्रायच्छन्’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक) + -मत् (मतुप् प्रत्यय)

• मनवे: to Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• शर्म: shelter, protection
• शर्म: कर्म (यंसत्)
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• यंसत्: they granted, bestowed
• यंसत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छने/नियमे)

• हविष्मते: to the one possessing oblation
• हविष्मते: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: हविस् (प्रातिपदिक) + -मत् (मतुप् प्रत्यय)

• मनवे: to Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• शर्म: shelter, protection
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• यंसत्: they granted, bestowed
• यंसत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छने/नियमे)