Sarga 8

Verse 1

तस्य त्वेवं प्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।सुतार्थं तप्यमानस्य नासीद्वंशकरस्सुतः ॥१॥

Woh raja bahut bada aadmi tha, dharam ko jaanta tha. Usne bete ke liye bahut tapasya ki. Phir bhi use aisa beta nahi mila jo uska vansh aage badha sake.

Verse 2

चिन्तयानस्य तस्यैवं बुद्धिरासीन्महात्मनः ।सुतार्थं हयमेधेन किमर्थं न यजाम्यहम् ॥२॥

Raja Dasharath soch mein pad gaye. Unka dil keh raha tha ki beta paane ke liye main Ashwamedh yagya kyun na karun. Yeh baat unke mann mein aayi.

Verses 3-4

स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यमिति बुद्धिमान् ।मन्त्रिभिस्सह धर्मात्मा सर्वैरेव कृतात्मभिः ॥३॥ततोऽब्रवीदिदं राजा सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् ।शीघ्रमानय मे सर्वान्गुरूंस्तान् सपुरोहितान् ॥४॥

Raja ne faisla kar liya ki yagya karna hai. Unhone apne sab mantriyon se baat ki. Sab log maan gaye. Phir raja ne Sumantra ko kaha ki jaldi saare guru aur purohit ko bulao.

Verses 5-6

ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ।समानयत्स तान् सर्वान् समस्तान्वेदपारगान् ॥५॥सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।परोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये व्दिजसत्तमाः ॥६॥

Sumantra turant chala gaya. Unhone sab Veda ke gyata ko bulaya. Suyajna, Vamadeva, Jabali, Kashyap aur purohit Vashishth aaye. Aur bhi bahut bade-bade brahmin aaye.

Verse 7

तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ।इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णंवचनमब्रवीत् ॥७॥

Raja Dasharath ne sabka satkar kiya. Phir unhone dharam aur kaam ki baat kahi. Bilkul seedhi aur saaf baat kahi.

Verse 8

मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थन्नास्ति वै सुखम् ।तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ॥८॥

Raja ne kaha ki beta bina main bahut dukhi hoon. Mere paas koi khushi nahi hai. Isliye main faisla kar chuka hoon ki Ashwamedh yagya karunga. Bas beta chahiye.

Verse 9

तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।कथं प्राप्स्याम्यहं कामं बुद्धिरत्रविचार्यताम् ॥९॥

Main yagya karna chahta hoon. Shastra mein jo likha hai waise karna hai. Lekin mera kaam kaise hoga? Iska koi upay batao. Soch samajh ke batao kya karna chahiye.

Verse 10

ततस्साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।वसिष्ठप्रमुखास्सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् ॥१०॥

Raja ne jo baat kahi, usko brahman logon ne bahut pasand kiya. Sabse pehle Vasistha the, aur woh sab ne raja ke muh se nikli baat ko samjha aur maana. Unhone kaha, 'Sahi kaha aapne.'

Verse 11

ऊचुश्च परमप्रीतास्सर्वे दशरथं वचः ।सम्भारास्सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥११॥

Sab log bahut khush ho gaye aur Dasharath se bole. Abhi saara samaan ikatha karo. Aur woh ghoda jo yagya ke liye hai, use chhod do.

Verse 12

सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रानभिप्रेतांश्च पार्थिव ।यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥१२॥

Raja sahab, aapko woh bete milenge jo aap chahte hain. Aapka irada bilkul sahi hai. Dharam ke hisaab se bete paane ka socha hai aapne.

Verse 13

ततः प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्विजभाषितम् ।अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षपर्याकुलेक्षणः ॥१३॥

Jab raja ne brahman logon ki baat suni, toh khush ho gaya. Uski aankhon mein khushi saaf dikh rahi thi. Phir usne apne mantriyon se baat ki.

Verse 14

सम्भारास्सम्भ्रियन्तां मे गुरूणां वचनादिह ।समर्थाधिष्ठितश्चाश्वस्सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥१४॥

Raja ne kaha, 'Mere guru logon ne jo kaha hai, uske hisaab se yahan sab saaman jama karo. Jo ghoda yagya ke liye hai, usko chhod do. Uske saath pandit log bhi rakhna, aur capable log uski hifazat karein.'

Verse 15

सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥१५॥

'Sarayu nadi ke uttar taraf ek jagah taiyaar karo jahan yagya ho sake. Shubh kaam karo aur sab sahi tarike se karo, jaise shastra mein likha hai.'

Verse 16

शक्यः प्राप्तुमयं यज्ञस्सर्वेणापि महीक्षिता ।नापराधो भवेत्कष्टो यद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे ॥१६॥

Har raja ke liye yeh yagya possible hai, lekin ek shart hai. Is yagya mein koi bada galti nahi honi chahiye. Agar koi galti ho gayi toh problem ho sakti hai.

Verse 17

छिद्रं हि मृगयन्तेऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ।निहतस्य च यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥१७॥

Brahmarakshas log yahan galti dhoondte hain. Jo pandit hain woh dekhte hain ki yagya mein koi chhed toh nahi. Aur agar yagya kharab ho gaya, toh jo karta hai woh foran mar jaata hai.

Verse 18

तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥१८॥

Isliye dhyan rakhna ki yeh yagya sahi tarike se poora ho. Jaise shastra mein likha hai waise hi karo. Aur tum log is kaam mein expert ho.

Verse 19

तथेति चाब्रुवन्सर्वे मन्त्रिणःप्रत्यपूजयन् ।पार्थिवेन्द्रस्य तद्वाक्यं यथाज्ञप्तं निशम्य ते ॥१९॥

Sab mantri log ne raja ka hukm suna. Unhone kaha, thik hai, jaise aapne kaha waise hi hoga. Aur unhone raja ki baat ko respect kiya.

Verse 20

तथा द्विजास्ते धर्मज्ञा वर्धयन्तो नृपोत्तमम् ।अनुज्ञातास्ततस्सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥२०॥

Dharam jaanne wale pandit logon ne raja ko ashirwad diya. Raja ki permission li aur wapas chale gaye jahan se aaye the.

Verse 21

विसर्जयित्वा तान्विप्रान्सचिवानिदमब्रवीत् ।ऋत्विग्भिरुपदिष्टोऽयं यथावत्क्रतुराप्यताम् ॥२१॥

Pandit logon ko raja ne bidai di. Phir apne mantriyon se bola ki yeh yagya sahi se karna. Jaise pandit ne bataya hai waisa hi karna hai.

Verse 22

इत्युक्त्वा नृपशार्दूलस्सचिवान्समुपस्थितान् ।विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः ॥२२॥

Raja ne yeh sab keh diya. Phir usne apne mantri log ko jane diya. Aur khud apne andar ke kamre mein chala gaya.

Verse 23

ततस्स गत्वा ताःपत्नीर्नरेन्द्रो हृदयप्रियाः ।उवाच दीक्षां विशत यक्ष्येऽहं सुतकारणात् ॥२३॥

Phir raja apni patniyon ke paas gaya. Woh uske dil ke bahut kareeb thi. Usne kaha, ab vrat shuru karo. Main yagya karunga taaki hamare bete ho.

Verse 24

तासां तेनातिकान्तेन वचनेन सुवर्चसाम् ।मुखपद्मान्यशोभन्त पद्मानीव हिमात्यये ॥

Unki baatein itni acchi thi ki raniyon ke chehre chamak uthhe. Unke chehre kamal ke phool jaise the. Jaise sardiyon ke baad kamal khilta hai, waise hi woh chamak rahe the.