Sarga 32

Verse 1

ब्रह्मयोनिर्महानासीत्कुशो नाम महातपाः ।अक्लिष्टव्रतधर्मज्ञः सज्जनप्रतिपूजकः ॥१॥

Brahma ka ek beta tha jiska naam Kusha tha. Woh bada tapasvi tha aur apne vrat ko kabhi nahi toda. Dharam ki baatein acche se jaanta tha aur ache logon ki hamesha izzat karta tha.

Verse 2

स महात्मा कुलीनायां युक्तायां सुगुणोल्बणान् ।वैदर्भ्यां जनयामास चतुरस्सदृशान् सुतान् ॥२॥कुशाम्बं कुशनाभं च अधूर्तरजसं वसुम् ।

Us bade aadmi ki shaadi Vidarbha ki rajkumari se hui. Dono ek dusre ke layak the. Unke chaar bete hue. Sab mein acche gun the. Unke naam the Kushamba, Kushanabha, Adhurtarajas aur Vasu.

Verse 3

दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया ॥३॥तानुवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ।

Kusha ne apne beton ko bola. Woh chahte the ki woh yoddha ka dharam nibhayein. Uske bete tej the, jos mein the, dharam par chale the, aur hamesha sach bolte the.

Verses 4-5

क्रियतां पालनं पुत्राः धर्मं प्राप्स्यथ पुष्कलम् ॥४॥ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसम्मताः ।निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास्तदा ॥५॥

Kusha ne kaha, beta, rajya sahi dharam se chalao. Isse tumhe bahut punya milega. Rishi ki baat sun ke charon bete ne sheher basa liye. Woh log bade the aur duniya unki respect karti thi.

Verse 6

कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत्पुरीम् ।कुशनाभस्तु धर्मात्मा पुरं चक्रे महोदयम् ॥६॥

Kushambha ne Kaushambi naam ka sheher banaya. Woh bahut tej tha. Kushanabha dharam wala aadmi tha, usne Mahodaya naam ka sheeter banaya.

Verse 7

अधूर्तरजसो राम धर्मारण्यं महीपतिः ।चक्रे पुरवरं राजा वसुश्चक्रे गिरिव्रजम् ॥७॥

Raja Adhurtarajasa ne Dharmaranya naam ka accha sheher banaya. Raja Vasu ne Girivraja banaya.

Verse 8

एषा वसुमती राम वसोस्तस्य महात्मनः ।एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः ॥८॥

Hey Ram, yeh zameen Vasumati kehlati hai. Yeh us raja Vasu ki hai jo bahut bada aadmi tha. Iske charon taraf paanch pahad hain. Woh sab chamak rahe hain aur dikhai de rahe hain.

Verse 9

सुमागधी नदी रम्या मगधान् विश्रुताययौ ।पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते ॥९॥

Sumagadhi naam ki nadi hai jo Magadh mein bahuti hai. Yeh bahut sunder hai aur log isko jaante hain. Paanch pahadiyon ke beech mein yeh aise chamakti hai jaise koi haar pahna ho.

Verse 10

सैषा हि मागधी राम वसोस्तस्य महात्मनः ।पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी ॥१०॥

Ram, yeh Magadhi nadi hai. Yeh us bade Vasu ki hai. Poorab ki taraf bahti hai aur iske aas-paas acchi zameen hai. Faslein bhi bahut achhi ugti hain yahan.

Verse 11

कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् ।जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन ॥११॥

Raghukul ke anand Ram, sunno. Rajarshi Kusanabh ne sau betiyan paida ki thin. Unki maa Ghritachi thi, jo apsara thin. Woh betiyan bahut khoobsurat thin, koi jaisi nahi thin.

Verses 12-13

तास्तु यौवनशालिन्यो रूपवत्य स्स्वलङ्कृताः ।उद्यानभूमिमागम्य प्रावृषीव शतह्रदाः ॥१२॥गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यश्च सर्वशः ।आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः ॥१३॥

Woh betiyan jawan ho gayi thin aur bahut sundar lagti thin. Gehne pehen ke garden mein gayi thin. Barish ke mausam mein bijli chamakta hai na, waise hi woh chamak rahi thin. Woh gaana ga rahi thin, naach rahi thin aur baja bhi rahi thin. Bahut maze kar rahi thin sab milkar.

Verse 14

अथ ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ।उद्यानभूमिमागम्य तारा इव घनान्तरे ॥१४॥

Woh ladkiyan bahut sundar thi, har tarah se. Duniya mein un jaisi koi nahi thi. Woh baghiche mein aayi, badalon mein taare jaisi chamak rahi thi.

Verse 15

तास्सर्वगुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः ।दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत् ॥१५॥

Woh ladkiyan bahut khoobsurat thi, aur jawan bhi thi. Har tarah se perfect thi. Vayu, jo hawa ke bhagwan hain aur sab jagah hain, unhe dekh ke yeh baat boli.

Verse 16

अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ ।मानुषस्त्यज्यतां भावः दीर्घमायुरवाप्स्यथ ॥१६॥

Vayu ne kaha, main tum sab ko chahta hoon. Meri biwi ban jao. Insan ki tarah sochna chhod do, tum log lambe time tak jiyogi.

Verse 17

चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषु विशेषतः ।अक्षय्यं यौवनं प्राप्ताः अमर्यश्च भविष्यथ ॥१७॥

Jawani to har waqt chalta rehta hai, insaan mein toh zyada. Lekin tum log aisi jawani paa logi jo kabhi khatam nahi hogi. Tum kabhi marogi hi nahi.

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्मणः ।अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत् ॥१८॥

Jab woh ladkiyon ne Vayu ki baat suni, woh hasne lagi. Unhone mazaak uraya. Phir sau ladkiyon ne jawab diya.

Verse 19

अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां त्वं सुरोत्तम ।प्रभावज्ञाः स्म ते सर्वाः किमस्मानवमन्यसे ॥१९॥

Unhone kaha, aap bhagwanon mein bade hain, aap sab jagah ghoomte hain. Hum sab jaante hain aap kitne powerful hain. Phir aap humein itna neecha kyun samajh rahe hain?

Verse 20

कुशनाभसुतास्सर्वाः समर्थास्त्वां सुरोत्तम ।स्थानाच्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम् ॥२०॥

Hum sab Kushanabh ki betiyan hain. Hum mein itni taakat hai ki kisi bhagwan ko bhi uski jagah se hata sakte hain. Par hum aisa nahi karte. Hum apni tapasya bacha ke rakhte hain kyunki abhi tak humari shaadi nahi hui.

Verse 21

माभूत्स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् ।नावमन्यस्व धर्मेण स्वयं वरमुपास्महे ॥२१॥

Pagal, mat mar ja. Hamare pita sach bolte hain, unki badnaami mat kar. Hum dharam se hat ke kaam nahi karte. Jisse hamare pita hume shaadi karayenge, hum wahi apna pati maante hain.

Verse 22

पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमं हि नः ।यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति ॥२२॥

Hamare pita hamare liye sabse bade hain. Hamare liye wohi sabse upar wali taakat hain. Jisko pita hume de denge, wahi hamara pati banega. Koi aur nahi.

Verse 23

तासां तद्वचनं श्रुत्वा वायुः परमकोपनः ।प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥२३॥

Jab Vayu ne unki baat suni, woh bahut gusse mein aa gaya. Woh ek bade bhagwan hain. Unhone unki body ke andar jaake unki haath-pair tod diye.

Verse 24

ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर्नृपतेर्गृहम् ।प्रापतन् भुवि सम्भ्रान्तास्सलज्जा स्सास्रलोचनाः ॥२४॥

Vayu ne unki haath-pair tod diye. Woh raja ke mahal mein gayi. Woh kaanp rahi thi, sharam se paani paani thi, aur aankhon mein aansu the. Woh zameen par gir gayi.

Verse 25

स च ता दयिता दीनाः कन्याः परमशोभनाः ।दृष्ट्वा भग्नास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत् ॥२५॥

Raja ne apni pyaari betiyon ko dekha. Woh itni sundar thi, par ab dukhi thi aur tooti hui thi. Raja hil gaya. Darr ke maare usne yeh baat kahi.

Verse 26

किमिदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्ममवमन्यते ।कुब्जाः केन कृताः सर्वा वेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ।एवं राजा विनिश्श्वस्य समाधिं सन्दधे ततः ॥२६॥

Yeh kya ho gaya? Beta, batao toh sahi. Dharam ka mazaak kaun kar raha hai? Tum sab yeh kaise badi ho gayi? Tum mere paas khadi ho, par bol kyun nahi rahi? Raja ne gehri saans li. Phir usne apna dimaag sambhaala.