HomeUpanishadsKatharudraVerse 9
Previous Verse
Next Verse

Verse 9

Katharudra

ब्रह्मचर्येण सन्तिष्ठेदप्रमादेन मस्करी । दर्शनं स्पर्शनं केलिः कीर्तनं गुह्यभाषणम् ॥ संकल्पोऽध्यवसायश्च क्रियानिर्वृत्तिरेव च । एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ विपरीतं ब्रह्मचर्यमनुष्ठेयं मुमुक्षुभिः । यज्जगद्भासकं भानं नित्यं भाति स्वतः स्फुरत् ॥

ब्रह्मचर्येण । सन्तिष्ठेत् । अप्रमादेन । मस्करी । दर्शनम् । स्पर्शनम् । केलिः । कीर्तनम् । गुह्य-भाषणम् । संकल्पः । अध्यवसायः । च । क्रिया-निर्वृत्तिः । एव । च । एतत् । मैथुनम् । अष्ट-अङ्गम् । प्रवदन्ति । मनीषिणः । विपरीतम् । ब्रह्मचर्यम् । अनुष्ठेयम् । मुमुक्षुभिः । यत् । जगत्-भासकम् । भानम् । नित्यम् । भाति । स्वतः । स्फुरत् ।

brahmacaryeṇa santiṣṭhed apramādena maskarī | darśanaṃ sparśanaṃ keliḥ kīrtanaṃ guhyabhāṣaṇam || saṅkalpo 'dhyavasāyaś ca kriyānirvṛttir eva ca | etan maithunam aṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ || viparītaṃ brahmacaryam anuṣṭheyaṃ mumukṣubhiḥ | yaj jagadbhāsakaṃ bhānaṃ nityaṃ bhāti svataḥ sphurat ||

भिक्षुक यति को प्रमाद-रहित होकर ब्रह्मचर्य में स्थित रहना चाहिए। देखना, स्पर्श करना, क्रीड़ा, उसका वर्णन करना, गुप्त वार्ता, संकल्प, दृढ़ निश्चय और क्रिया की पूर्णता—इन आठों को मनीषी जन मैथुन कहते हैं। इसके विपरीत जो ब्रह्मचर्य है, उसे मुक्ति चाहने वालों को साधना चाहिए—उस स्वयंज्योति तेज में स्थित होकर जो जगत को प्रकाशित करता है, नित्य स्वयं स्फुरित रहता है।

The mendicant should remain established in brahmacarya with vigilance and without negligence. Seeing, touching, dalliance, speaking (about it), secret conversation, intention, resolve, and the very completion of the act—this eightfold is declared by the wise to be sexual union. The opposite of that—brahmacarya—should be practiced by those who desire liberation: (abiding in) that self-luminous radiance which illumines the world, ever shining, self-manifest.

Brahmacarya and pramāda-rahitatā (non-negligence) as aids to ātma-jñāna; self-luminous Ātman/Brahman (svayaṃ-prakāśa)Mahavakya: Indirect: the ‘self-luminous light’ aligns with Upaniṣadic teaching that the Self is self-revealing (svayaṃjyotis), supporting assimilation of identity statements like ‘aham brahmāsmi’Krishna YajurvedaTaittirīya (commonly affiliated for minor Saiva-Yajur Upaniṣads; manuscript traditions vary) ShakhaChandas: Mixed anuṣṭubh-style ślokas (post-Vedic metrical Sanskrit; not strict Vedic chandas)