Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 29

Devanagari script

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

Transliteration

sarvakāmaphalāvāptyai vakṣolakṣitakaustubhaḥ | atasīkusumaśyāmaḥ kamalāmalalocanaḥ

Translation

सभी धर्मसम्मत कामनाओं के फल की प्राप्ति हेतु उस प्रभु का स्मरण करना चाहिए, जिनके वक्षस्थल पर कौस्तुभ मणि विराजती है, जो अतसी-पुष्प के समान श्याम हैं और जिनके नेत्र निर्मल कमल के समान हैं।

Word by Word

• सर्वकामफलावाप्त्यै: for the attainment of the fruits of all desires
• सर्वकामफलावाप्त्यै: Sampradāna (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + अवाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (सर्वेषां कामानां फलानां अवाप्तिः)

• वक्षः: chest
• वक्षः: Ādhāra (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वक्षः’ इति रूपम्

• लक्षितकौस्तुभः: marked by the Kaustubha (gem)
• लक्षितकौस्तुभः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्षित (कृदन्त/ppp √लक्ष्) + कौस्तुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (लक्षितः कौस्तुभः यस्य सः/कौस्तुभेन लक्षितः)

• अतसीकुसुमश्यामः: dark like the flax flower
• अतसीकुसुमश्यामः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतसी (प्रातिपदिक) + कुसुम (प्रातिपदिक) + श्याम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (अतसीकुसुमवत् श्यामः)

• कमलामललोचनः: having pure lotus-like eyes
• कमलामललोचनः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + अमल (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (कमलमिव अमलं लोचनं यस्य सः)

Speaker

Brahmā (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra (Hari-smaraṇa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close, iconic vision of Viṣṇu: Kaustubha gem shining on the chest, deep blue-black complexion like atasi flower, immaculate lotus eyes; a devotee in Ayodhyā remembers Him for dharmic wish-fulfillment.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Kaustubha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditation on the auspicious form of Hari aligns desires with dharma and yields their purified fruits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, where remembrance of Hari is praised as especially fruitful.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit prescription: smaraṇa/dhyāna (remembering and meditating) on Viṣṇu’s divine form and marks.