Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तीर्थानां परमं तीर्थं व्रतानां परमं व्रतम् । जाप्यानां परमं जाप्यं ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्

Transliteration

tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ vratānāṃ paramaṃ vratam | jāpyānāṃ paramaṃ jāpyaṃ dhyānānāṃ dhyānamuttamam

Translation

तीर्थों में यह परम तीर्थ है, व्रतों में यह परम व्रत। जपों में यह सर्वोच्च जप है, और ध्यानों में यह उत्तम ध्यान है॥

Word by Word

• तीर्थानाम्: of pilgrimages/holy fords
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तीर्थम् इति विशेषणम्

• तीर्थम्: pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• व्रतानाम्: of vows
• व्रतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; व्रतम् इति विशेषणम्

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• जाप्यानाम्: of recitations (japa-worthy acts)
• जाप्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जाप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; जाप्यम् इति विशेषणम्

• जाप्यम्: recitation, japa
• जाप्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• ध्यानानाम्: of meditations
• ध्यानानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• उत्तमम्: best, highest
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ध्यानम् इति विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somēśvara/Somnātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī/Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A devotional proclamation of Prabhāsa’s supremacy: pilgrims with water-pots and rosaries approach the Somēśvara liṅga by the sea; a sage-like narrator extols the kṣetra as the pinnacle of vow, japa, and meditation.

Characters & Entities

• tīrtha
• vrata
• japa
• dhyāna
• Prabhāsakṣetra (implied)
• Somēśvara (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sanctified place can concentrate the fruits of multiple disciplines—pilgrimage, vow, mantra-recitation, and meditation—into a single transformative focus.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Somēśvara’s realm), declared the ‘parama tīrtha’.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights categories of practice—vrata, japa, and dhyāna—without specifying a particular procedure.