Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 101

Devanagari script

।देव्युवाच । भगवन्प्राणिनः सर्वे सर्वोपद्रवसंकुलाः । अल्पायुषः सदा बद्धा व्यामोहैर्मंदिरोद्भवैः

Transliteration

|devyuvāca | bhagavanprāṇinaḥ sarve sarvopadravasaṃkulāḥ | alpāyuṣaḥ sadā baddhā vyāmohairmaṃdirodbhavaiḥ

Translation

देवी बोलीं—हे भगवन्, समस्त प्राणी नाना उपद्रवों से घिरे हैं; अल्पायु होकर सदा बँधे रहते हैं और गृहस्थ-जीवन से उत्पन्न मोह-भ्रमों में पड़ जाते हैं।

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; Perfect, 3rd person singular

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative, Singular

• प्राणिनः: living beings
• प्राणिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative, Plural

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative, Plural; विशेषणम् प्राणिनः प्रति

• सर्वोपद्रवसंकुलाः: filled with all kinds of troubles
• सर्वोपद्रवसंकुलाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + उपद्रव (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative, Plural; विशेषणम् प्राणिनः प्रति

• अल्पायुषः: short-lived
• अल्पायुषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अल्प (प्रातिपदिक) + आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative, Plural; विशेषणम् प्राणिनः प्रति

• सदा: always
• सदा: Kriya-Visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• बद्धाः: bound
• बद्धाः: Kriya-Visheshana (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: बन्ध् (धातु) → बद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative, Plural; विधेय-विशेषणम् प्राणिनः प्रति

• व्यामोहैः: by delusions
• व्यामोहैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वि + आ + मुह् (धातु) → व्यामोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; Masculine, Instrumental, Plural

• मन्दिरोद्भवैः: arising from the body (lit. ‘house’ i.e., bodily abode)
• मन्दिरोद्भवैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental, Plural; विशेषणम् व्यामोहैः प्रति

Speaker

Pārvatī (Devī)

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Bhagavān)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī speaks with concern: a tableau of ordinary householders—aging, ill, burdened—surrounded by symbolic nets of attachment; above, the divine couple listens compassionately.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Bhagavān (Śiva)
• Prāṇins (living beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It acknowledges human frailty—short life and worldly entanglement—setting the stage for compassionate, accessible spiritual means.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named in this verse; it introduces the problem that leads to recommending an especially effective tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a lament/request that prompts guidance.