Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कमण्डलुं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । मधुक्षीरस्रवा धेनुर्दातारमनुगच्छति

Transliteration

kamaṇḍaluṃ ca yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage | madhukṣīrasravā dhenurdātāramanugacchati

Translation

जो वेदपारंगत ब्राह्मण को कमण्डलु दान देता है, उसके पीछे मधु और क्षीर बहाने वाली धेनु (पुण्यरूप से) चलती है।

Word by Word

• कमण्डलुम्: a water-pot (kamaṇḍalu)
• कमण्डलुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कमण्डलु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; दद्याद् इति कर्म

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दद्याद्: should give
• दद्याद्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ब्राह्मणे: to a Brahmin
• ब्राह्मणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; दानस्य सम्प्रदान

• वेदपारगे: versed in the Veda
• वेदपारगे: Sampradana (Recipient-qualifier/सम्प्रदानविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेदपारग (प्रातिपदिक; वेद + पारग)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; ब्राह्मणे इति विशेषणम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (वेदस्य पारगः)

• मधुक्षीरस्रवा: flowing with honey and milk
• मधुक्षीरस्रवा: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु-क्षीर-स्रव (प्रातिपदिक; मधु + क्षीर + स्रव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धेनुः इति विशेषणम्; समासः—तत्पुरुष (मधु च क्षीरं च स्रवति)

• धेनुः: a cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दातारम्: the giver/donor
• दातारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दातृ (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + तृच्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अनुगच्छति इति कर्म

• अनुगच्छति: follows
• अनुगच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-√गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः—अनु

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetra-māhātmya narration style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (śrāddha/dāna context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Veda-versed brāhmaṇa receives a kamaṇḍalu; behind the donor appears a miraculous cow whose udders stream honey and milk, symbolizing inexhaustible nourishment and merit.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gifts that support sacred learning and ritual purity—given to a worthy brāhmaṇa—generate sustaining, abundant merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where śrāddha-related dānas and their fruits are enumerated.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kamaṇḍalu-dāna to a Veda-proficient brāhmaṇa as part of meritorious giving associated with śrāddha.