Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 96

Devanagari script

ततस्तां प्राह चार्वंगीं पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा तु तनयां प्रेम्णा बहुमानपुरःसरम्

Transliteration

tatastāṃ prāha cārvaṃgīṃ pitā nāticiroṣitām | stutvā tu tanayāṃ premṇā bahumānapuraḥsaram

Translation

तब पिता ने अपनी सुन्दर अंगोंवाली, अधिक समय न ठहरी हुई पुत्री से कहा। स्नेहपूर्वक, मान-सम्मान से पहले उसकी प्रशंसा करके वह उससे बोला।

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्राह: said to
• प्राह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आह्/अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• चार्वङ्गीम्: the beautiful-limbed one
• चार्वङ्गीम्: Karma (कर्म; संबोधनार्थे अपि)
• Type: Noun
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘चार्वङ्गानि यस्याः सा’ (she who has beautiful limbs)

• पिता: father
• पिता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अति: too/overly
• अति: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (excessively/very)

• चिर: long (time)
• चिर: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (अव्ययीभाववत्), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘उषिताम्’ इत्यस्य विशेषणम् (not long)

• उषिताम्: who had stayed
• उषिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) → उषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘ताम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्तुत्वा: having praised
• स्तुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• तु: indeed
• तु: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (indeed)

• तनयाम्: daughter
• तनयाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रेम्णा: with affection
• प्रेम्णा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• बहुमानपुरःसरम्: with respect in front/preceding (i.e., respectfully)
• बहुमानपुरःसरम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहुमान (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘बहुमानः पुरःसरः यस्य’ = respect as the forerunner; ‘स्तुत्वा’ (क्रियाविशेषणरूपेण) वा ‘प्राह’ इत्यस्य भावविशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual; likely Īśvara/Śiva continuing the narration in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience within māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: Viśvakarmā, after lovingly praising his fair-limbed daughter, prepares to speak a counsel; the moment is poised—tenderness turning into dharmic instruction.

Characters & Entities

• pitā (Viśvakarmā, implied)
• tanayā (Saṃjñā, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is conveyed through respectful speech and affectionate guidance within family relationships.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is the glorification of Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsatīrtha region), though this verse itself is narrative setup.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on dhārmic conduct and respectful counsel.