Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः । सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः

saptadvīpeṣu yāḥ saṃti tathā'nyā vai saridvarāḥ | sāgarāśca tathā sapta paścimāyāṃ diśi sthitāḥ

सप्तद्वीपों में जो श्रेष्ठ नदियाँ हैं, तथा अन्य उत्तम सरिताएँ भी, और वैसे ही सातों समुद्र—ये सब पश्चिम दिशा में स्थित किए गए।

सप्तद्वीपेषुin the seven continents/islands
सप्तद्वीपेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसप्त + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; द्विगु-समासः (सप्त द्वीपाः)
याःwhich (rivers)
याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-प्रत्यय (relative pronoun)
सन्तिare, exist
सन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक अव्यय (adverb: 'thus/likewise')
अन्याःother (rivers)
अन्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
सरिद्वराःexcellent rivers
सरिद्वराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरित् + वर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारयः (वरा सरितः = excellent rivers)
सागराःoceans
सागराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक निपात (conjunction)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक अव्यय (adverb)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-शब्दः; अत्र विशेषणरूपेण (indeclinable numeral used adjectivally)
पश्चिमायाम्in the western (direction)
पश्चिमायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; दिशि इति पदस्य विशेषणम्
दिशिin the direction
दिशि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
स्थिताःsituated
स्थिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

Śrī Prahlāda (continuing narration)

Type: kshetra

Scene: A cosmic map-like vision: seven dvīpas with their famed rivers and the seven oceans personified, all oriented and ‘stationed’ toward the western horizon, suggesting a pull toward the sea-coast of Dvārakā.

S
Sapta-dvīpa
S
Sapta-sāgara (seven oceans)
R
Rivers (sarit)

FAQs

Dvārakā’s māhātmya is cosmic in scope: even the rivers and oceans of the Purāṇic world-system are portrayed as aligning around her sanctity.

Dvārakā, as the implied center that draws even cosmographic entities (dvīpas and oceans) into attendance.

None explicitly; the verse is cosmographic/sacred-geographic description.