Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

युष्माकं प्रियकामार्थं यस्मात्कृतमिदं सरः । तस्माद्गोपीसर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

Transliteration

yuṣmākaṃ priyakāmārthaṃ yasmātkṛtamidaṃ saraḥ | tasmādgopīsara iti khyātiṃ loke gamiṣyati

Translation

तुम्हारी प्रिय और अभिलषित कामनाओं की सिद्धि के लिए यह सरोवर बनाया गया है; इसलिए यह संसार में ‘गोपी-सर’ के नाम से प्रसिद्ध होगा।

Word by Word

• युष्माकम्: of you (all)
• युष्माकम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• प्रियकामार्थम्: for (your) beloved desire/purpose
• प्रियकामार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अर्थः कामस्य; प्रियः कामः यस्य/यत्र—सम्बद्धः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; प्रयोजनार्थे

• यस्मात्: because of which
• यस्मात्: Apadana (Reason)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• कृतम्: made
• कृतम्: Karma (Predicate complement)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सरः: lake
• सरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/Reason)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• गोपीसर: Gopī-lake
• गोपीसर: Samjna (Name/Appellation)
• Type: Noun
• Root: गोपी (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: गोपीनां सरः), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नामरूपेण)

• इति: thus (called)
• इति: Avyaya (Marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-अव्यय (quotative)

• ख्यातिम्: fame
• ख्यातिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गमिष्यति: will attain/go
• गमिष्यति: Kriya (Action/Verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Śrī Kṛṣṇa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopī-sara

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa indicates a newly formed lake, blessing it with a name that will spread in the world; gopīs stand in reverent expectancy as the tīrtha’s identity is proclaimed.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Gopīs
• Gopī-sara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion responds to loving devotion; sacred sites memorialize the intimacy between Bhagavān and devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gopī-sara, the lake whose fame is tied to the gopīs and Kṛṣṇa near Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual here; the verse establishes the tīrtha-name and its reason.