Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मणिकर्णिकसंज्ञं तु सर्वलोकेषु विश्रुतम्

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha tīrthaṃ pāpapraṇāśanam | maṇikarṇikasaṃjñaṃ tu sarvalokeṣu viśrutam

पुलस्त्य बोले—तत्पश्चात्, हे नृपश्रेष्ठ, पापों का नाश करने वाले उस तीर्थ में जाना चाहिए, जो ‘मणिकर्णिका’ नाम से प्रसिद्ध है और समस्त लोकों में विख्यात है।

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अपादानार्थ (then/from there)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Injunction/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
नृपश्रेष्ठO best of kings
नृपश्रेष्ठ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)
तीर्थम्to a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पापप्रणाशनम्destroyer of sins
पापप्रणाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पापस्य प्रणाशनम्)
मणिकर्णिकसंज्ञम्named ‘Maṇikarṇikā’
मणिकर्णिकसंज्ञम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (मणिकर्णिका-नामक)
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेष (particle: but/indeed)
सर्वलोकेषुin all worlds
सर्वलोकेषु:
Adhikarana (Location/Scope/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थ (सर्वेषु लोकेषु)
विश्रुतम्well-known
विश्रुतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + श्रु (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

Pulastya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: tirtha

Listener: Nṛpaśreṣṭha / king

Scene: Pulastya, the venerable sage, points the way as the king prepares to depart; in the distance a radiant tirtha named Maṇikarṇikā glimmers, suggesting fame across worlds.

P
Pulastya
M
Maṇikarṇikā

FAQs

Pilgrimage to a celebrated tīrtha is presented as a direct means of pāpa-kṣaya (dissolution of sin) when undertaken as dharma.

Maṇikarṇikā tīrtha, proclaimed as world-renowned and sin-destroying.

A clear injunction to ‘go’ (gacchet) to the tīrtha—implying pilgrimage and the associated tīrtha-rites (snāna, tarpaṇa) elaborated in surrounding verses.