Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

यथासौ जातमात्रस्तु प्ररुरोद सुदुःखितः । तच्छ्रुत्वा रुदितं सर्वाः कृत्तिकास्तमुपागताः

Transliteration

yathāsau jātamātrastu praruroda suduḥkhitaḥ | tacchrutvā ruditaṃ sarvāḥ kṛttikāstamupāgatāḥ

Translation

जन्म लेते ही वह अत्यन्त दुःखी होकर रो पड़ा; उसका रुदन सुनकर सब कृत्तिकाएँ उसके पास आ गईं।

Word by Word

• यथा: as soon as / when
• यथा: Sambandha (Clause connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (यथार्थे/‘as/when’)

• असौ: he (that one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जातमात्रः: just born
• जातमात्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जात (जन् धातोः क्त) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जातः एव मात्रः/just born)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/contrastive particle)

• प्ररुरोद: cried aloud
• प्ररुरोद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः प्र-

• सुदुःखितः: very distressed
• सुदुःखितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुःखित (प्रातिपदिक; दुःख+क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारय (अत्यन्तं दुःखितः)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• रुदितम्: the crying; the weeping
• रुदितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुदित (रुद् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle used as noun)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कृत्तिकाः: the Kṛttikās (Pleiades)
• कृत्तिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपागताः: came near; approached
• उपागताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप+गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) प्रयुक्तः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (कृत्तिकाः इति कर्तृसामानाधिकरण्ये)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant newborn weeps intensely; hearing the cry, the Kṛttikās—celestial mothers—arrive together, moving with urgency and tenderness toward the child.

Characters & Entities

• Kṛttikāḥ (Six Kṛttikās)
• Divine child (Skanda implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine manifestations accept human-like vulnerability, and dharmic guardians respond with immediate compassionate care.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the tīrtha-context narrative but does not name the site within this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the focus is on responsive care and guardianship.