Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः

mṛkaṇḍa uvāca | kasmāttvaṃ vipraśārdūla vīkṣyemaṃ mama dārakam | suciraṃ vismayāviṣṭastato'bhūḥ sasmitānanaḥ

मृकण्डु बोले—हे विप्रशार्दूल! मेरे इस बालक को देखकर तुम बहुत देर तक विस्मय में डूबे रहे, और फिर तुम्हारा मुख मुस्कान से युक्त क्यों हो गया?

मृकण्डःMṛkaṇḍa
मृकण्डः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृकण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
कस्मात्why/from what reason
कस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (हेतौ), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक (from what cause/why)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विप्रशार्दूलO tiger among Brahmins
विप्रशार्दूल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र + शार्दूल (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (विप्रः शार्दूल इव)
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवीक्ष् (धातु) + ल्यप्
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund)
इमम्this
इमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
दारकम्child/son
दारकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सुचिरम्for a long time
सुचिरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; कालवाचक (for a long time)
विस्मयाविष्टःovercome by wonder
विस्मयाविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मय + आविष्ट (आ-विश् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः तृतीया-तत्पुरुष (विस्मयेन आविष्टः)
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (then/thereupon)
अभूःyou became/were
अभूः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन
सस्मिताननः(you) with a smiling face
सस्मिताननः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + स्मित + आनन (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्मितम् आननं यस्य)

Mṛkaṇḍu

Scene: Mṛkaṇḍu addresses the brāhmaṇa respectfully (‘vipraśārdūla’), gesturing toward the child; the wise man’s smile lingers, suggesting a concealed insight about the child’s fate.

M
Mṛkaṇḍu
V
vipraśārdūla (learned brāhmaṇa)
C
child (dāraka)

FAQs

Dharma includes honest inquiry—seeking reasons from the learned before acting.

The broader chapter belongs to the Tīrthamāhātmya of the Nāgarakhaṇḍa; this verse itself does not name a particular tīrtha.

No ritual is prescribed here; it introduces the cause for the brāhmaṇa’s reaction.