Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चकार विधिवद्धोमं स्वमांसेन हुताशने । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैः कुण्डं कृत्वा त्रिकोणकम्

Transliteration

cakāra vidhivaddhomaṃ svamāṃsena hutāśane | maṃtrairātharvaṇai raudraiḥ kuṇḍaṃ kṛtvā trikoṇakam

Translation

वहाँ उसने विधिपूर्वक होम किया, अपने ही मांस से प्रज्वलित अग्नि में आहुति दी; और रौद्र अथर्वण मंत्रों से त्रिकोण कुण्ड बनाकर यज्ञ किया।

Word by Word

• चकार: did; performed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• विधिवत्: according to rule; duly
• विधिवत्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधि + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• होमम्: oblation; fire-offering
• होमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्

• स्वमांसेन: with (his) own flesh
• स्वमांसेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• हुताशने: in the fire (Agni)
• हुताशने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हुताशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (Locative/7th), एकवचनम्

• मन्त्रैः: with mantras
• मन्त्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्

• आथर्वणैः: Atharvan (Atharvavedic)
• आथर्वणैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आथर्वण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying मन्त्रैः)

• रौद्रैः: fierce; Rudra-related
• रौद्रैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying मन्त्रैः)

• कुण्डम्: a fire-pit
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया (prior action)

• त्रिकोणकम्: triangular
• त्रिकोणकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + कोणक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying कुण्डम्)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kelīśvarī (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A solitary ascetic-priest (Śukra) performs a fierce homa at a triangular fire-pit, flames rising high; the atmosphere is charged with raudra mantras and tapas, hinting at an imminent devī-appearance.

Characters & Entities

• Śukra
• Hutāśana (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity and exact ritual discipline are depicted as potent means for attaining divine response within a sacred kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rites occur in the Hāṭakeśvara kṣetra introduced in the preceding verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vidhivat homa using Atharvaṇa-raudra mantras, performed in a triangular (trikoṇa) fire-pit.