Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43
Devanagari script
अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता । ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्
Transliteration
ananyākṛtimanyo'sau vidhiryeneti nirmitā | tataḥ sāttvikabhāvānāṃ tatkṣaṇādasmi gocaram
Translation
मैंने मन में सोचा—“इसका रूप तो अनुपम है; इसे तो किसी अन्य विधाता ने ही रचा होगा।” उसी क्षण से मैं सात्त्विक भावों—कोमलता और अंतःस्पन्दन—के वश में आ गया।
Word by Word
अनन्याunmatched, unique
अनन्या:
Karman (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअनन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (आकृतिम् इति विशेषण)
आकृतिम्form, figure
आकृतिम्:
Karman (Object)
TypeNoun
Rootआकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
अन्यःother (than)
अन्यः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
असौthat (person/one)
असौ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
विधिःBrahmā / the Creator
विधिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
येनby whom
येन:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, तृतीया (3rd), एकवचन
इतिthus
इति:
Vākyārtha-marker (Quotation)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
निर्मिताwas created
निर्मिता:
Kriyā (Predicate/Result state)
TypeVerb
Rootनिर्-मा (धातु)
Formकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/causal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (ablatival adverb)
सात्त्विकsattvic, pure
सात्त्विक:
Sambandha (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootसात्त्विक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, षष्ठी (6th), बहुवचन (भावानाम् इति विशेषण)
भावानाम्of (those) states/feelings
भावानाम्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभाव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सात्त्विक-भाव); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
तत्क्षणात्from that very moment
तत्क्षणात्:
Apādāna (Source/starting point)
TypeIndeclinable
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; अव्ययीभाववत् कालवाचक (from that very moment)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
गोचरम्within range (of perception), an object (of)
गोचरम्:
Karman (Object complement)
TypeNoun
Rootगोचर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (गच्छति इति गोचरः—range/object of perception)
Speaker
First-person narrator within Sūta’s narration
Skanda Dialogue
Listener: vipra
Visual Art Cues
Scene: The observer, struck by the maiden’s uniqueness, imagines a different Creator; his face shows astonishment and tender inward stirring (sāttvika signs).
Characters & Entities
V
vidhi (Creator)FAQs
Even refined emotions (sattva) can be stirred by worldly beauty; dharma requires that such feelings be guided toward right action.
No tīrtha is referenced.
None.