Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 122
Devanagari script
एष मुक्त इति प्रोक्तो य एवं मुक्तिमाप्नुयात् । यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति
Transliteration
eṣa mukta iti prokto ya evaṃ muktimāpnuyāt | yathā jalaṃ jalenaikyaṃ nikṣiptamupagacchati
Translation
जो इस प्रकार मुक्ति को प्राप्त करता है, वही ‘मुक्त’ कहा गया है। जैसे जल, जल में डाला जाकर, उसी के साथ एकत्व को प्राप्त हो जाता है।
Word by Word
एषःthis (person)
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएषद्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
मुक्तःliberated
मुक्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमुक्त (कृदन्त; √मुच् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Kriya (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootप्रोक्त (कृदन्त; √वच् धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्ग: प्र-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि-प्रयोग (passive sense: 'is said')
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
एवम्thus, in this way
एवम्:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: 'thus')
मुक्तिम्liberation
मुक्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आप्नुयात्may attain
आप्नुयात्:
Kriya (Action/Verb)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative: 'as/just as')
जलम्water
जलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
जलेनwith/in water
जलेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
ऐक्यम्oneness, unity
ऐक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऐक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भाववाचक-नाम
निक्षिप्तम्thrown/placed (in)
निक्षिप्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप् धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्ग: नि-)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
उपगच्छतिgoes to, attains
उपगच्छति:
Kriya (Action/Verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: उप-
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta)
Visual Art Cues
Scene: Two streams of water meeting seamlessly; above them, a translucent yogin-form dissolves into a vast luminous expanse, indicating aikya without remainder.
FAQs
Liberation is described as complete non-separation—merging like water into water—signifying total assimilation into the Supreme.
No tīrtha is mentioned; the verse uses a universal metaphor for mokṣa.
None; it is a doctrinal statement with an illustrative comparison.