Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

सौकुमार्याद्रुजं तीव्रां जनयंति च तस्य ते । स्वल्पमप्यथ तं कालं वेत्ति वर्षशतोपमम्

Transliteration

saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya te | svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam

Translation

अपनी कोमलता के कारण वे कष्ट उसके लिए तीव्र पीड़ा उत्पन्न करते हैं। और वहाँ का थोड़ा-सा समय भी उसे मानो सौ वर्षों के समान प्रतीत होता है।

Word by Word

• सौकुमार्यात्: from delicacy / tenderness
• सौकुमार्यात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सौकुमार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अपादानार्थे

• रुजम्: pain
• रुजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुज्/रुजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तीव्राम्: intense
• तीव्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (रुजम्/रुजाम्)

• जनयन्ति: produce / generate
• जनयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) (णिच्)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक-निपातः

• तस्य: of him / his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

• स्वल्पम्: small, little
• स्वल्पम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कालम्)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अव्यय-प्रकारः: अपि (emphasis/‘even’)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम/अनन्तरार्थक-निपातः (‘then/thereupon’)

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम; (कालम्) विशेषणवत्/निर्देशकः

• कालम्: time
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वेत्ति: knows / experiences
• वेत्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• वर्षशतोपमम्: like a hundred years
• वर्षशतोपमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः): ‘वर्षशतस्य उपमम्’; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कालम्)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), by section-wide deduction (Māheśvara-khaṇḍa narration to sages)

Visual Art Cues

Scene: A tender fetus surrounded by oppressive darkness; visual metaphor of time stretching—tiny hourglass or circular kalacakra motif showing a moment expanding into vast years.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Saṃsāric suffering distorts even time itself; this motivates seeking refuge in dharma, devotion, and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual instruction appears here.