Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 91

Devanagari script

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

Transliteration

svanuṣṭhito'pi dharmaḥ syātkleśāyaiva vināśivam | durācārasya devopi prāheti bhagavānharaḥ

Translation

दुराचार वाले के लिए किया हुआ धर्म भी केवल क्लेश का कारण बनता है और शुभ फल नहीं देता—ऐसा भगवान् हर ने कहा है।

Word by Word

• स्वनुष्ठितः: performed by oneself
• स्वनुष्ठितः: Karta-viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अनुष्ठित (कृदन्त; √स्था with अनु-उपसर्ग, क्त)
• Form: समासः (तत्पुरुषः): स्वयम् अनुष्ठितः; पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; धर्मस्य विशेषणम्

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle) = ‘even/also’

• धर्मः: dharma; religious duty
• धर्मः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st) एकवचनम् = Nominative singular

• स्यात्: would become
• स्यात्: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् = ‘may be/would become’

• क्लेशाय: for suffering
• क्लेशाय: Sampradāna (Purpose/Recipient)
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, चतुर्थी (4th) एकवचनम् = Dative singular (प्रयोजन/सम्प्रदान)

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)

• विनाशिवम्: destructive; leading to ruin
• विनाशिवम्: Karma (Object/Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: विनाशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd) एकवचनम् = Accusative singular; विशेषणरूपेण (धर्मम्)

• दुराचारस्य: of bad conduct
• दुराचारस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दुराचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th) एकवचनम् = Genitive singular

• देवः: a god
• देवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम् = Nominative singular

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle)

• प्राह: said
• प्राह: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् = ‘said/declared’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम् = Nominative singular; विशेष्यः (हरः)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम् = Nominative singular

Speaker

Bāla (citing Śiva/Hara as authority)

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: one figure performs elaborate rites while shadowy symbols of misconduct cling to him; Śiva (as Hara) appears as a stern yet compassionate witness, indicating that dharma without ācāra turns to suffering.

Characters & Entities

• Hara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual or duty without right conduct does not yield auspiciousness; ethics is integral to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned; the verse emphasizes moral discipline as the foundation of religious practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, it warns that ritual performance must be joined to good conduct; no single rite is specified.