Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

Transliteration

paricchinnaiḥ kāṣṭhatṛṇaiḥ śaraṇaṃ tena kāritam | madyavarjaṃ bhedavarjaṃ kūṭavarjaṃ samaṃ tathā

Translation

इकट्ठे किए हुए लकड़ी और तिनकों से उसने एक साधारण आश्रय बनाया। वह मद्य से दूर रहा, फूट-भेद से दूर रहा, छल-कपट से दूर रहा और समभाव में भी स्थित रहा।

Word by Word

• परिच्छिन्नैः: cut; trimmed
• परिच्छिन्नैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परि-√छिद् (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त (past passive participle), पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; विशेषणम् (काष्ठतृणैः)

• काष्ठतृणैः: with wood and grass
• काष्ठतृणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक) + तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः द्वन्द्व (काष्ठानि च तृणानि च)

• शरणम्: shelter; hut
• शरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here कर्म (object)

• तेन: by him
• तेन: Kartr/Agent (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘by him/with that’

• कारितम्: was made (caused to be built)
• कारितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त causative + क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘caused to be made’

• मद्यवर्जम्: free from liquor
• मद्यवर्जम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद्य (प्रातिपदिक) + वर्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुष (मद्यं वर्जयति/मद्य-वर्जम् = free from liquor); विशेषणम् (शरणम्)

• भेदवर्जम्: free from deceit/cheating
• भेदवर्जम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भेद (प्रातिपदिक) + वर्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष; विशेषणम् (शरणम्)

• कूटवर्जम्: free from fraud
• कूटवर्जम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कूट (प्रातिपदिक) + वर्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष; विशेषणम् (शरणम्)

• समम्: fair; even; impartial
• समम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शरणम्)

• तथा: thus; likewise
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

Speaker

Nārada (context continuation)

Visual Art Cues

Scene: A humble hut of sticks and grass at the edge of a path; Nandabhadra sits calmly, refusing wine offered by others, mediating a dispute without taking sides, and maintaining a serene gaze.

Characters & Entities

• Nandabhadra
• Dharma
• Madya (liquor)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma in daily life includes restraint and honesty—avoiding intoxication, discord, and deceit while maintaining equanimity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly named; it continues the Bahūdaka/Kapileśvara māhātmya narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ethical prescriptions are given: abstain from liquor (madya-varja) and fraud (kūṭa-varja), and avoid divisive conduct (bheda-varja).