Adhyaya 36
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 36

Adhyaya 36

इस अध्याय में स्थल और समुद्र के संगम पर स्कन्द द्वारा पूर्व में स्थापित अनेक लिङ्गों को देखकर ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र आदि देवगण एकत्र होते हैं। बिखरी हुई पूजा की कठिनाई पर विचार कर वे सामूहिक भक्ति और क्षेत्र-स्थैर्य हेतु एक ही शुभ लिङ्ग स्थापित करने का निश्चय करते हैं। महेश्वर की अनुमति से ब्रह्मा-निर्मित लिङ्ग की स्थापना होती है, जिसे गुह ‘सिद्धेश्वर’ नाम देते हैं; साथ ही एक पवित्र सरोवर खोदकर विविध तीर्थ-जल से भर दिया जाता है। फिर कथा पाताल के संकट की ओर मुड़ती है—तारक-युद्ध के बाद भागे हुए नाग प्रलम्ब दैत्य के अत्याचार बताते हैं। स्कन्द अपनी शक्ति को पाताल भेजते हैं; वह पृथ्वी को भेदकर प्रलम्ब का वध करती है और जो दरार बनती है वह शुद्ध करने वाली पाताल-गङ्गा के जल से भर जाती है। स्कन्द इस स्थान को ‘सिद्धकूप’ कहते हैं और कृष्णाष्टमी व चतुर्दशी को स्नान, सिद्धेश्वर-पूजन तथा श्राद्ध का विधान करते हैं, जिससे पाप नष्ट होते हैं और स्थायी फल मिलता है। क्षेत्र की प्रतिष्ठा हेतु सिद्धाम्बिका की स्थापना, क्षेत्रपालों की नियुक्ति (चौंसठ महेश्वर सहित) तथा आरम्भ-सिद्धि के लिए सिद्धिविनायक की स्थापना भी कही गई है। अंत में फलश्रुति में पाठ-श्रवण से समृद्धि, रक्षा और अंततः षण्मुख के लोक की निकटता का फल बताया गया है।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । एवं दृष्ट्वा क्षितौ तानि लिंगानि हरसूनुना । हरिब्रह्मेंद्रप्रमुखा देवाः प्रोचुः परस्परम्

नारद बोले—पृथ्वी पर हरे के पुत्र द्वारा स्थापित उन लिंगों को देखकर हरि, ब्रह्मा और इन्द्र आदि देवता आपस में कहने लगे।

Verse 2

अहो धन्यः कुमारोऽयं महीसागरसंगमे । येन चत्वारी लिंगानि स्तापितानि सुदुर्लभे

अहो! मही–सागर के संगम पर यह कुमार धन्य है, जिसने अत्यन्त दुर्लभ चार लिंगों की प्रतिष्ठा की है।

Verse 3

वयमप्यत्र शुद्ध्यर्थं तोषार्थं स्कन्दरुद्रयोः । साध्वर्थे चात्मलाभाय कुर्मो लिंगपरंपराम्

हम भी यहाँ शुद्धि के लिए, स्कन्द और रुद्र की तुष्टि के लिए, लोक-कल्याण हेतु और आत्मलाभ के लिए लिंग-परम्परा स्थापित करेंगे।

Verse 4

अथवा कोटिशो देवा मुनयो नैव संख्यया । सर्वे चेत्स्थापयिष्यंति लिंगान्यत्र महीतटे

अथवा करोड़ों देवता और असंख्य मुनि—यदि वे सब यहाँ इस तट पर लिंगों की स्थापना करें—(तो यह स्थान परम पावन हो जाए)।

Verse 5

पूजा तेषां कतं भावि बहुत्वाच्चात्र पठ्यते । यस्य राष्ट्रे रुद्रलिंगं पूज्यते नैव शक्तितः

उनकी पूजा कैसे हो सकेगी? क्योंकि वे बहुत हैं—ऐसा यहाँ कहा गया है। जिस राज्य में रुद्र-लिंग की यथाशक्ति पूजा नहीं होती,

Verse 6

तस्य सीदति तद्राष्ट्रं दुर्भिक्षव्याधितस्करैः । संभूय स्थापयिष्यामो लिंगमेकं ततः शुभम्

उसका वह राज्य दुर्भिक्ष, व्याधि और चोरों से पीड़ित होकर क्षीण हो जाता है। इसलिए हम सब मिलकर एक शुभ लिंग की प्रतिष्ठा करेंगे।

Verse 7

इति कृत्वा मतिं सर्वे प्राप्यानुज्ञां महेश्वरात् । प्रहर्षिता सुहश्चैव हरिब्रह्ममुखाः सुराः

इस प्रकार निश्चय करके और महेश्वर से आज्ञा पाकर, हरि और ब्रह्मा के नेतृत्व में सब देवता अत्यन्त हर्षित और प्रसन्न हो गए।

Verse 8

भूमिभागं शुभं वीक्ष्य विजने लिंगमुत्तमम् । स्थापयामासुरथ ते स्वयं ब्रह्मविनिर्मितम्

फिर उन्होंने एकांत स्थान में शुभ भूमि-भाग देखकर, ब्रह्मा द्वारा स्वयं निर्मित उस उत्तम लिंग की वहाँ स्थापना की।

Verse 9

सिद्धार्थैः स्तापितं यस्मा द्देवैर्ब्रह्मादिभिः स्वयम् । सिद्धेश्वरमिति प्राह नाम लिंगस्य वै गुहः

क्योंकि ब्रह्मा आदि देवताओं ने स्वयं सिद्धि-प्राप्ति के हेतु उसे स्थापित किया था, इसलिए गुह (स्कन्द) ने उस लिंग का नाम ‘सिद्धेश्वर’ कहा।

Verse 10

सर्वैर्देवैस्तत्र लिंगे खानितं सर उत्तमम् । सर्वतीर्थोदकैः शुभ्रैः पूरितं च महात्मभिः

वहाँ उस लिंग के पास सब देवताओं ने एक उत्तम सरोवर खुदवाया और महात्माओं ने उसे समस्त तीर्थों के निर्मल जल से भर दिया।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे पार्थ पातालाच्छेषनंदनः । कुमुदोनाम आगत्य प्राह शेषाहिपन्नगान्

इसी बीच, हे पार्थ, पाताल से शेष का पुत्र कुमुद नामक नाग ऊपर आया और शेष-कुल के नागों से बोला।

Verse 12

अस्मिंस्तारकयुद्धे तु प्रलंबोनाम दानवः । पलायित्वा स्कंदभीत्या पापः पातालमाविशत्

इस तारक-युद्ध में प्रलम्ब नामक पापी दानव स्कन्द के भय से भागकर पाताल में जा घुसा।

Verse 13

स वो वसूनि पुत्रांश्च भार्याः कन्या गृहाणि च । विध्वंसयति नागेंद्राः शीघ्रं धावतधावत

वह तुम्हारे धन, पुत्रों, पत्नियों, कन्याओं और घरों का विनाश कर रहा है। हे नागेन्द्रों, शीघ्र दौड़ो, दौड़ो!

Verse 14

शेषात्मजस्य तद्वाक्यं कुमदस्य निशम्यते । औत्सुक्यमापुर्नागेंद्रा यामयामेति वादिनः

शेषपुत्र कुमुद के वे वचन सुनकर नागेन्द्र व्याकुल हो उठे और ‘चलो, चलो’ कहते हुए तत्पर हो गए।

Verse 15

तान्निवार्य ततः स्कंदः क्रुद्धः शक्तिमथाददे । पातालाय मुमोचाथ प्रोच्य दैत्यो निहन्यताम्

उन्हें रोककर स्कन्द क्रोधित हुए और भाला उठा लिया। फिर ‘दैत्य का वध हो’ कहकर उसे पाताल की ओर फेंक दिया।

Verse 16

ततः स्कंदभुजोत्सृष्टा भुवं निर्भिद्य वेगतः । प्रविष्टा सहसा शक्तिर्यथा दैवं नरं प्रति

तब स्कन्द की भुजा से छूटी वह शक्ति वेग से पृथ्वी को भेदती हुई सहसा भीतर जा घुसी—जैसे दैव मनुष्य पर टूट पड़ता है।

Verse 17

सा तं हत्वा प्रलंबं च कोटिभिर्दशभिर्वृतम् । नंदयित्वा गता नागाञ्जलकल्लोपूर्विका

उस शक्ति ने उसे तथा दस करोड़ सेवकों से घिरे प्रलम्ब को भी मार गिराया। नागों को आनंदित करके वह जलकल्लोपূर्विका की ओर चली गई।

Verse 18

यांत्या शक्त्या तया पार्थ यत्कृतं विवरं भुवि । पातालगंगातोयेन पूरितं पापहारिणा

हे पार्थ! उस प्रस्थान करती शक्ति से पृथ्वी में जो विवर बना, वह पाताल-गंगा के पापहर जल से भर गया।

Verse 19

तस्य नाम ददौ स्कंदः सिद्धकूप इति स्मृतः । कृष्माष्टम्यां चतुर्दश्यामुपवासी नरः स्वयम्

स्कन्द ने उसका नाम रखा; वह ‘सिद्धकूप’ के नाम से प्रसिद्ध है। कृष्णाष्टमी और चतुर्दशी को मनुष्य स्वयं उपवास करे।

Verse 20

स्नात्वा कूपेऽर्चयेदीशं सिद्धेश्वरमनन्यधीः । प्रभूतभवसंभूतपापं तस्य विलीयते

कूप में स्नान करके एकाग्रचित्त से सिद्धेश्वर ईश्वर की पूजा करे। उसके संसारजन्य बहुत-से पाप विलीन हो जाते हैं।

Verse 21

सिद्धकुंडे च यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । सर्वकल्मषनिर्मुक्तो भक्तियोग्यो भवेभवे

जो विवेकी सिद्धकुण्ड में स्नान करके श्राद्ध करता है, वह समस्त कल्मषों से मुक्त होकर जन्म-जन्म में भक्तियोग के योग्य होता है।

Verse 22

वृश्चाप्यक्षयस्तस्य तुष्टो रुद्रो वरं ददौ । प्रयाग वटतुल्योऽयमेतत्सत्यं न संशयः

उसका श्राद्धादि पितृकर्म भी अक्षय हो जाता है; प्रसन्न रुद्र ने वर दिया—“यह स्थान प्रयाग के अक्षयवट के समान है; यह सत्य है, इसमें संदेह नहीं।”

Verse 23

अत्रागत्य महाभागः क्षाद्धं कुर्यात्सुभक्तितः । पितॄणामक्षयं तच्च सर्वेषां पिंडपातनम्

हे महाभाग, यहाँ आकर सच्ची भक्ति से श्राद्ध करे। वह पितरों के लिए अक्षय फल होता है और समस्त पितरों के लिए पिंडदान के समान माना जाता है।

Verse 24

ततो ब्रह्मादयो देवाः स्कंदेन सहितास्तदा । सिद्धांबिकां महाशक्तिं प्रार्थयामासुरीश्वरीम्

तब स्कन्द सहित ब्रह्मा आदि देवताओं ने उस समय महाशक्ति, अधीश्वरी सिद्धाम्बिका से प्रार्थना की।

Verse 25

त्वयाविष्टो हि भगवान्मत्स्यरूपी जनार्दनः । जगदुद्धारणार्थाय चक्रे कर्माम्यनेकशः

हे देवी, आपके द्वारा प्रेरित होकर भगवान् जनार्दन ने मत्स्यरूप धारण किया; जगत् के उद्धार हेतु उन्होंने अनेक महान् कर्म किए।

Verse 26

इति तां प्रार्थयामासुरत्र त्याज्यं न ते शुभे । अत्र स्थिताः सर्व इमे क्षेत्रपाला महाबलाः

इस प्रकार उन्होंने प्रार्थना की—“हे शुभे, आप इस स्थान को न छोड़ें। यहाँ ये सभी महाबली क्षेत्रपाल स्थित हैं।”

Verse 27

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां बलिपुष्पैश्च त्वां शुभे । ये पूजयंति ते पाल्याः सर्वापत्सु च या सदा

हे शुभे! जो अष्टमी या चतुर्दशी को बलि और पुष्प अर्पित करके तुम्हारी पूजा करते हैं, उनकी तुम सदा, हर आपत्ति में रक्षा करो।

Verse 28

एवमुक्ता सिद्धमाता तथेति प्रत्यपद्यत । स्थापयामासुरथ तां लिंगादुत्तरभागतः

ऐसा कहे जाने पर सिद्धमाता ने ‘तथास्तु’ कहकर स्वीकृति दी। तब उन्होंने उसे लिंग के उत्तर भाग में स्थापित किया।

Verse 29

ततः क्षेत्रपतीन्देवाश्चतुःषष्टिं महेश्वरम् । सिद्धेयं नाम क्षेत्रस्य रक्षार्थं निदधुः स्वयम्

तत्पश्चात देवताओं ने स्वयं ‘सिद्धेया’ नामक क्षेत्र की रक्षा के लिए चौंसठ महेश्वरों को क्षेत्रपति (रक्षक) नियुक्त किया।

Verse 30

त्वां च ये पूजयिष्यंति कार्यारभेषु सर्वदा । वर्षे वर्षे राजमाषबलिना च विशेषतः

और जो लोग अपने कार्यों के आरम्भ में सदा तुम्हारी पूजा करेंगे—विशेषकर वर्ष-प्रतिवर्ष राजमाष (उड़द) की बलि अर्पित करके—

Verse 31

तानसौ पालयेत्तुष्टः पिता लोकानिव स्वकान् । सिद्धिकृतो देवास्तत्र सिद्धिविनायकम्

उन लोगों की वह प्रसन्न होकर, जैसे पिता अपने बच्चों की रक्षा करता है, वैसे ही रक्षा करेगा। वहाँ सिद्धि देने वाले देवताओं ने सिद्धिविनायक की भी स्थापना की।

Verse 32

कपर्दितनयं प्रार्थ्य स्थापयाचक्रिरे मुदा । तं च ये पूजयंत्यत्र कार्यारंभेषु सर्वदा

कपर्दित के पुत्र का आवाहन कर उन्होंने हर्षपूर्वक उसकी स्थापना की। और जो यहाँ सदा अपने कार्यों के आरम्भ में उसकी पूजा करते हैं—

Verse 33

तेषां सिद्धिं ददात्येष प्रबलो विघ्नराड्भवः । यद्यत्र पूजयेद्यस्तु सततं सिद्धसप्तकम्

उनको यह प्रबल विघ्नराज (गणपति) सिद्धि प्रदान करता है। और जो यहाँ निरन्तर ‘सिद्ध-सप्तक’ की पूजा करता है—

Verse 34

पश्येद्वा स्मरते वापि सर्वदोषैर्विमुच्यते । सिद्धेश्वरः सिद्धवटश्च साक्षात्सिद्धांबिका सिद्धविनायकश्च । सिद्धेयक्षेत्राधिपतिश्च सिद्धसरस्तथा सिद्धकूपश्च सप्त

जो उन्हें देखे या स्मरण भी करे, वह सब दोषों से मुक्त हो जाता है। वे सात हैं—सिद्धेश्वर, सिद्धवट, साक्षात् सिद्धाम्बिका, सिद्धविनायक, सिद्धेय-क्षेत्र के अधिपति, सिद्धसर (पवित्र सरोवर) तथा सिद्धकूप (पुण्य कूप)।

Verse 35

अत्र तुष्टो ददौ रुद्रः सुराणां दुर्लभान्वरान् । वैशाखमासस्याष्टम्यां कृष्णायां सिद्धकूपके

यहाँ प्रसन्न होकर रुद्र ने देवताओं को भी दुर्लभ वर प्रदान किए—वैशाख मास के कृष्ण पक्ष की अष्टमी को, सिद्धकूप में।

Verse 36

स्नात्वा पिंडान्वटे कृत्वा पूजयन्मां च सिद्धभाक् । सदा योऽभ्यर्चयेन्मां च ब्रह्मचारी जितेंद्रियः

स्नान करके, वटवृक्ष के पास पिण्ड-दान कर, और मेरी पूजा करके वह सिद्धि का भागी होता है। जो सदा ब्रह्मचारी और जितेन्द्रिय होकर मेरी अर्चना करता है, वह उस फल को प्राप्त करता है।

Verse 37

अष्टाविष्टकरा नित्यं भवेयुस्तस्य सिद्धयः । मंत्रजाप्यं बलिं होममत्र यः कुरुते नरः

उसकी सिद्धियाँ सदा अट्ठाईस गुना प्रभावशाली हो जाती हैं। जो मनुष्य इस स्थान पर मंत्र-जप, बलि-नैवेद्य और होम करता है, वह वैसी सिद्धियाँ प्राप्त करता है।

Verse 38

एकचित्तः शुचिर्भूत्वा सोऽभूष्टां सिद्धिमाप्नुयात् । समाहितमनाश्चाथ सिद्धेशं यस्तु पश्यति

एकाग्रचित्त होकर और शुद्ध बनकर वह इच्छित सिद्धि प्राप्त करता है। फिर समाहित मन से जो सिद्धेश (सिद्धि के स्वामी) का दर्शन करता है, वह फल पाता है।

Verse 39

तस्य सिद्धिर्भवत्येव विघ्नैर्यदि न हन्यते । सिद्धांबिका महादेवी ह्यत्र संनिहितास्ति या

उसकी सिद्धि निश्चय ही होती है, यदि वह विघ्नों से नष्ट न हो। क्योंकि यहाँ सिद्धाम्बिका महादेवी स्वयं सन्निहित हैं।

Verse 40

सिद्धिदा साधकेंद्राणां महाविद्यां जपंति ये । धीरेभ्यो ब्रह्मचारिभ्यः सत्यचित्तेभ्य एव च

वह साधकों में श्रेष्ठ जनों को सिद्धि देने वाली है—जो महाविद्या का जप करते हैं। वह धीरों को, ब्रह्मचारियों को और सत्य में स्थित चित्त वालों को भी वर देती है।

Verse 41

मंत्रजाप्याद्ददात्येषा सर्वसिद्धीर्यथोप्सिताः । पातालस्य बिलं चैतद्गुहशक्त्या कृतं महत्

मंत्र-जप के द्वारा यह देवी इच्छानुसार समस्त सिद्धियाँ प्रदान करती है। और यह पाताल का महान् बिल (गुहा) गुह (स्कन्द) की शक्ति से निर्मित हुआ है।

Verse 42

सिद्धां बिकाप्रसादेन विघ्नक्षेत्रपयोर्मम । प्रत्यक्षं भविता यत्र नानाश्चर्याणि भूरिशः

सिद्धाम्बिका की कृपा से इस विघ्न-क्षेत्र और इस पवित्र जल-तीर्थ में अनेक प्रकार के बहुत से आश्चर्य प्रत्यक्ष प्रकट होंगे।

Verse 43

अत्र सिद्धिं प्रयास्यंति कोटिशः पुरुषाः सुराः । विद्याधरत्वं देवत्वं गंधर्वत्वं च नागता

यहाँ करोड़ों मनुष्य और देवता भी सिद्धि के लिए प्रयत्न करके उसे प्राप्त करते हैं। यहाँ विद्या-धरत्व, देवत्व, गन्धर्वत्व और नाग-भाव भी प्राप्त होता है।

Verse 44

यक्षत्वं चामरत्वं च प्राप्स्यंत्यत्र च साधकाः । अत्र वै विजयोनाम स्थंडिलस्य प्रभावतः

यहाँ साधक यक्षत्व और अमरत्व भी प्राप्त करते हैं। निश्चय ही यहाँ ‘विजय’ नामक स्थण्डिल (वेदी-भूमि) के प्रभाव से यह सब होता है।

Verse 45

सिद्धांबिकां समाराध्य सिद्धिमाप्स्यति दुर्लभाम् । यो मां द्रक्ष्यति चात्रस्थं यश्च मां पूजयिष्यति । वादप्रचारतो वापि पुण्यावाप्तिर्भविष्यति

सिद्धाम्बिका की विधिवत् आराधना करके मनुष्य दुर्लभ सिद्धि प्राप्त करता है। जो यहाँ स्थित मुझे देखेगा और जो मेरी पूजा करेगा—और जो इसका वर्णन करके प्रचार करेगा—उसे भी पुण्य की प्राप्ति होगी।

Verse 46

नारद उवाच । त्र्यंबकेण वरेष्वेवं दत्तेष्वपि सुरोत्तमाः

नारद बोले—त्र्यम्बक द्वारा इस प्रकार वर दिए जाने पर भी, हे देवश्रेष्ठो…

Verse 47

प्रहृष्टाः समपद्यंत गाथां चेमां जगुस्तदा । तेन यज्ञैर्जपैःस्तोत्रैस्तपो भिस्तोषिता वयम्

हर्षित होकर वे सब एकत्र हुए और तब यह गाथा गाने लगे—“उन यज्ञों, जपों, स्तोत्रों और तपस्याओं से हम संतुष्ट हुए हैं।”

Verse 48

सर्वे देवाः सिद्धिलिंगं यो नरः पूजयिष्यति । सर्वकामफलावाप्तिरित्येवं शंकरोऽब्रवीत्

जो मनुष्य सिद्धिलिंग की पूजा करेगा, उसे समस्त कामनाओं के फल की प्राप्ति होगी—ऐसा शंकर ने कहा।

Verse 49

इत्युक्त्वा ते जयं प्राप्ताः स्कंदेन सहिताः सुराः । काराय्यं रम्यप्रासादान्रम्यैस्तारकसंभवैः

ऐसा कहकर स्कंद सहित वे देवता विजय को प्राप्त हुए। उन्होंने तारक-वंश के विनाश से प्राप्त सुंदर निधियों से सुशोभित भव्य प्रासाद बनवाए।

Verse 50

चतुर्वर्गफलावाप्तिं दत्त्वा क्षेत्रस्य संययुः । केचित्स्कंदं प्रशंसंतस्तीर्थमन्ये हरिं परे

उस क्षेत्र को धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष के फलों की प्राप्ति का वर देकर वे चले गए। कुछ ने स्कंद की, कुछ ने तीर्थ की और कुछ ने हरि की स्तुति की।

Verse 51

केचिल्लिंगानि पंचापि युद्धं केचिद्दिवं ययुः । ततोंऽतरिक्षे चालिंग्य महासेनं हरोऽब्रवीत्

कुछ ने पाँचों लिंगों को ग्रहण किया, कुछ युद्ध को गए और कुछ स्वर्ग को चले गए। तब आकाश में महासन को आलिंगन करके हर ने कहा।

Verse 52

सप्तमे मारुतस्कंधे व स नित्यं प्रियात्मज । कार्येष्वहं त्वया पुत्र संप्रष्टव्यः सदैव हि

सप्तम विभाग, अर्थात् मारुत-स्कन्ध में यह उपदेश नित्य कहा जाएगा, हे प्रिय पुत्र। हर कार्य में, मेरे बालक, तुम सदा मुझसे परामर्श करना।

Verse 53

दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि । स्तंभतीर्थे च वत्स्येऽहं न विमोक्ष्यामि कर्हिचित्

मेरे दर्शन से और मेरी भक्ति से तुम परम कल्याण प्राप्त करोगे। और स्तम्भ-तीर्थ में मैं निवास करूँगा; मैं उसे कभी भी नहीं छोड़ूँगा।

Verse 54

इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्वज्य महेश्वरः । ब्रह्मविष्णुमुखांश्चैव भक्त्या तैरभिनंदितः

यह कहकर महेश्वर ने उसे आलिंगन किया और फिर विदा कर दिया। ब्रह्मा, विष्णु आदि ने भी भक्ति से उसका अभिनंदन किया।

Verse 55

विसर्जिताः सुराजग्मुः स्वानिस्वान्यालयानि च । शर्वो जगाम कैलासं स्कंधं वै सप्तमं गुहः

विदा किए गए देवता अपने-अपने धामों को चले गए। शर्व (शिव) कैलास गए और गुह (स्कन्द) सप्तम स्कन्ध की ओर प्रस्थान कर गए।

Verse 56

इत्येतत्कथितं पार्थ लिंगपंचकसंभवम् । यः पठेत्स्कंदसंबद्धां कथां मर्त्यो महामतिः

हे पार्थ, इस प्रकार पाँच लिंगों से संबंधित उत्पत्ति का वर्णन किया गया। जो महामति मनुष्य स्कन्द-संबद्ध इस कथा का पाठ करता है—

Verse 57

श्रृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स भवेत्कीर्तिमान्नरः । बह्वायुः सुभगः श्रीमान्कांतिमाञ्छुभदर्शनः

जो इसे सुनता है या दूसरों को सुनवाता है, वह मनुष्य कीर्तिमान होता है। उसे दीर्घायु, सौभाग्य, श्री-समृद्धि, तेज और शुभ दर्शन प्राप्त होते हैं।

Verse 58

भूतेभ्यो निर्भयश्चापि सर्वदुःखविवर्जितः । शुचिर्भूत्वा पुमान्यश्च कुमारेश्वरसन्निधौ

वह भूत-प्रेतों से भी निर्भय हो जाता है और समस्त दुःखों से रहित होता है। और जो पुरुष कुमारेश्वर के सान्निध्य में शुद्ध हो जाता है—

Verse 59

श्रृणुयात्स्कंदचरितं महाधनपतिर्भवेत् । बालानां व्याधिदुष्टानां राजद्वारोपसेविनाम्

स्कन्द-चरित को सुनने से मनुष्य महान धनपति हो सकता है। यह आख्यान विशेषतः बालकों, रोगपीड़ितों और राजद्वार की सेवा करने वालों के लिए हितकारी है।

Verse 60

इदं तत्परमं धन्यं सर्वदोषहरं सदा । तनुक्षये च सायुज्यं षण्मुखस्य व्रजेन्नरः

यह परम धन्य है और सदा समस्त दोषों का हरण करने वाला है। देह के क्षय होने पर मनुष्य षण्मुख (स्कन्द) के साथ सायुज्य को प्राप्त होता है।

Verse 61

वरमेनं ददुर्देवाः स्कंदस्याथ गता दिवम्

तब देवताओं ने स्कन्द के हेतु उसे यह वर प्रदान किया, और उसके बाद वे स्वर्गलोक को चले गए।