Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 54
Devanagari script
यांयां निमिगजो याति दिशं तांतां सवाहनाः । दुद्रुवुश्चुक्रुशुर्देवा भयेनाकंपिता मुहुः
Transliteration
yāṃyāṃ nimigajo yāti diśaṃ tāṃtāṃ savāhanāḥ | dudruvuścukruśurdevā bhayenākaṃpitā muhuḥ
Translation
निमि का गज जिस-जिस दिशा में बढ़ता, उसी दिशा में देवगण अपने-अपने वाहनों सहित भागते और चिल्लाते, भय से बार-बार काँप उठते।
Word by Word
याम्which
याम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular), विशेषण (qualifier of दिशम्)
याम्whichever (each)
याम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive: 'whichever...')
निमिगजःNimi's elephant
निमिगजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमि + गज (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (निमेः गजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
यातिgoes
याति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
ताम्that
ताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन, विशेषण (correlative to याम्; qualifier of दिशम्)
ताम्that (each)
ताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive: 'that very...')
सवाहनाःwith their mounts/vehicles
सवाहनाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + वाहन (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (सवाहन = 'with vehicles/mounts'), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (plural), विशेषण (of देवाः)
दुद्रुवुःran away
दुद्रुवुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootद्रु (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
चुक्रुशुःcried out
चुक्रुशुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
भयेनfrom fear; by fear
भयेन:
Hetu/Kāraṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
आकंपिताःshaken
आकंपिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-कंपित (कृदन्त; √कम्प्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of देवाः)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनःपुनरर्थक (again and again)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: The elephant’s advance dictates the compass of terror: wherever it turns, devas with their vāhanas scatter; faces contorted, mouths open in cries; repeated trembling shown through duplicated gestures and fluttering garments.
Characters & Entities
N
NimiD
DevasFAQs
Even divine hosts can be tested; fear becomes a narrative device that prepares for the restoration of order through higher divine intervention.
No tīrtha is mentioned.
None.