Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः
Transliteration
abhimāna dhanā vīrā dhanasya padānugāḥ | tānamarṣācca saṃprekṣya dānavaścaṃḍapauruṣaḥ
Translation
वे वीर अभिमान-सम्पन्न, धनाधिप (कुबेर) के पदचिह्नों का अनुसरण करने वाले सेवक थे। उन्हें देखकर चण्ड-पराक्रमी दानव असह्य क्रोध से जल उठा।
Word by Word
अभिमानधनाःwhose wealth was pride
अभिमानधनाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिमान + धन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (अभिमानः धनं येषाम् = whose wealth is pride); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम् वीराः
वीराःheroes; warriors
वीराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
धनस्यof Dhana (Kubera)
धनस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (genitive singular)
पदानुगाःfollowers; attendants
पदानुगाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootपद + अनुग (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम् with अनु)
Formतत्पुरुष-समासः (पदानि अनुगच्छन्ति = followers of the footsteps); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘वीराः’ इत्यस्य विशेषणम्
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (accusative plural)
अमर्षात्from intolerance; in anger
अमर्षात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअमर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative singular)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय) = conjunction
संप्रेक्ष्यhaving seen
संप्रेक्ष्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) = having looked at/observed
दानवःthe Dānava (demon)
दानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
चण्डपौरुषःof fierce prowess
चण्डपौरुषः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचण्ड + पौरुष (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (चण्डं पौरुषं यस्य = of fierce valor); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् दानवः
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Proud Yakṣa heroes stand firm around the crown; opposite them a Dānava with blazing eyes and tense muscles glares, anger rising like fire.
Characters & Entities
K
Kubera (Dhana/Dhanada)Y
Yakṣa attendants (implied)D
DānavaFAQs
Pride provokes conflict; the purāṇic lens warns that ego and intolerance (amarṣa) inflame violence.
No location or tīrtha is cited in this verse.
None.