Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः । तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन । तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः

ārebhire kriyāyogaṃ mārkaṃḍanṛpapūrvakāḥ | teṣāṃ tapasyatāmevaṃ samājagme kadācana | tīrthayātrānuṣaṃgena lomaśālokanotsukaḥ

राजा मार्कण्ड के नेतृत्व में उन्होंने क्रियायोग का आरम्भ किया। वे इस प्रकार तप में लगे थे कि किसी समय तीर्थयात्रा के प्रसंग से लोमश भी उन्हें देखने की उत्कंठा से वहाँ आ पहुँचे।

आरेभिरेthey began
आरेभिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + रभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
क्रियायोगम्discipline of rites / ritual practice
क्रियायोगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रियायाः योगः)
मार्कण्डनृपपूर्वकाःwith King Mārkaṇḍa at the head
मार्कण्डनृपपूर्वकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमार्कण्ड (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (मार्कण्ड-नृपः पूर्वकः येषाम्)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; सर्वनाम
तपस्यताम्while they were performing austerities
तपस्यताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootतपस् (धातु: तप्)
Formवर्तमानकालिक-कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle) ‘तपस्यत्’; षष्ठी-बहुवचन (Genitive plural)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)
समाजग्मेcame together / arrived
समाजग्मे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
कदाचनat some time / once
कदाचन:
Kriya-vishesana
TypeIndeclinable
Rootकदाचन (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)
तीर्थयात्रानुषङ्गेनby/through the occasion of a pilgrimage
तीर्थयात्रानुषङ्गेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + अनुषङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुषः (तीर्थयात्रायाः अनुषङ्गः)
लोमशालोकनोत्सुकःeager to see Lomaśa
लोमशालोकनोत्सुकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलोमश (प्रातिपदिक) + आलोकन (प्रातिपदिक) + उत्सुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (लोमशस्य आलोकने उत्सुकः)

Narrator (contextual; within Nārada’s narration)

Type: kshetra

Listener: Phālguna (addressed in surrounding narration)

Scene: An ascetic encampment: King Mārkaṇḍa and companions engaged in kriyā-yoga and austerities; the sage Lomaśa arrives with a pilgrim’s staff, waterpot, and dust of many tīrthas on his feet.

M
Mārkaṇḍa-nṛpa
L
Lomaśa
T
Tīrtha-yātrā

FAQs

Pilgrimage and disciplined practice (kriyā-yoga, tapas) are strengthened by the guidance and visitation of great sages.

Tīrtha-yātrā is mentioned generally; no single sacred site is named in this verse.

Kriyā-yoga (structured religious discipline) and tapas (austerity) are the prescribed modes of practice.