Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम् । आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये

Transliteration

tasmādvivekavairāgyamavidyāpāpanāśanam | āliṃgyāhaṃ yatiṣyāmi prāpya bodhaṃ vimuktaye

Translation

इसलिए मैं विवेक और वैराग्य—जो अविद्या और पाप का नाश करते हैं—का आलिंगन करूँगा और मोक्ष के लिए बोध प्राप्त करने का प्रयत्न करूँगा।

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तस्मात्-प्रयोगः), अपादानार्थक-निपातवत्; ‘therefore/from that’

• विवेकवैराग्यम्: discernment and dispassion
• विवेकवैराग्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: विवेक (प्रातिपदिक) + वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्वन्द्व-समासः (समाहार-द्वन्द्व)

• अविद्यापापनाशनम्: destroyer of ignorance and sin
• अविद्यापापनाशनम्: Visheshana (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: अविद्या (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अविद्यायाः पापस्य च नाशनम्)

• आलिङ्ग्य: having embraced
• आलिङ्ग्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + लिङ्ग् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having embraced’; धातु: लिङ्ग्/लिङ्गति (आलिङ्ग्य)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• यतिष्यामि: I will strive/endeavor
• यतिष्यामि: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: यत् (धातु)
• Form: लृट् (Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having attained’

• बोधम्: awakening/knowledge
• बोधम्: Karma (Object of prāpya)
• Type: Noun
• Root: बोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• विमुक्तये: for liberation
• विमुक्तये: Sampradana (Purpose/Beneficiary)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; प्रयोजन/सम्प्रदानार्थे

Speaker

Indradyumna

Visual Art Cues

Scene: A seeker resolves inwardly: embracing viveka and vairāgya as if garlanding the heart; the ocean of saṃsāra implied in the background, with a calm ascetic posture indicating pursuit of bodha.

Characters & Entities

• Viveka
• Vairāgya
• Bodha
• Vimukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is pursued through inner disciplines—discernment and detachment—rather than through enjoyment of karmic rewards.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse teaches universal soteriology (mokṣa-oriented dharma).

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is stated; the ‘prescription’ is sādhana: viveka, vairāgya, and striving for bodha.