Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे

kṣemakaṃ pūjayedyastu vārāṇasyāṃ mahāgaṇam | vighnāstasya pralīyaṃte kṣemaṃ syācca padepade

जो वाराणसी में महागण क्षेमक की पूजा करता है, उसके विघ्न नष्ट हो जाते हैं और हर कदम पर कल्याण होता है।

क्षेमकम्Kṣemaka (name of deity)
क्षेमकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेमक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्ध-प्रत्ययः—यः…तस्य)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
वाराणस्याम्in Vārāṇasī
वाराणस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
महागणम्the great Gaṇa (attendant deity)
महागणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहागण (प्रातिपदिक: महा + गण)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
विघ्नाःobstacles
विघ्नाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
प्रलीयन्तेdissolve/vanish
प्रलीयन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-ली (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
क्षेमम्welfare/safety
क्षेमम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्यात्would be/should occur
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
पदेat (each) step
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
पदेat every step
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (पुनरुक्ति—पदे पदे = प्रत्येकपदे)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda instructing Agastya)

Tirtha: Kṣemaka-gaṇa-sthāna (within Kāśī)

Type: kshetra

Scene: A pilgrim in Kāśī offers flowers and incense to Kṣemaka, a benevolent gaṇa attendant of Śiva, while the city’s ghāṭs and temple spires frame the background; obstacles symbolically dissolve like mist.

K
Kṣemaka
V
Vārāṇasī (Kāśī)

FAQs

In Kāśī, devotion expressed through worship of the divine Gaṇas grants protection and removes impediments on the path of dharma.

Vārāṇasī (Kāśī), praised as a place where even ancillary deities (Gaṇas) bestow swift auspicious results.

Pūjā (worship) of Kṣemaka Gaṇa in Vārāṇasī for the dissolution of obstacles and attainment of kṣema (well-being).