Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92
Devanagari script
निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत
Transliteration
niryatkaumāralakṣmīkānpuṃvattva śrīsamāvṛtān | prātaḥsaṃdhyeva gaṃdharvī nṛpādyāṃstānavaikṣata
Translation
वह गन्धर्वी कन्या प्रातः-संध्या की भाँति प्रकाश फैलाती हुई, ताज़े यौवन की कान्ति से आवृत और पुरुषार्थ-श्री से युक्त उन राजाओं आदि को निहारने लगी।
Word by Word
निर्यत्emerging
निर्यत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर् + यत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त (present participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; विशेषण (lakṣmīkān)
कौमार-लक्ष्मीकान्those endowed with youthful beauty
कौमार-लक्ष्मीकान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकौमार (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित/प्रातिपदिक-निर्माण)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (कौमार्या लक्ष्म्या युक्ताः)
पुंवत्त्वम्manliness
पुंवत्त्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुंवत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेष्यभावे (as a quality)
श्री-समावृतान्clad in splendor
श्री-समावृतान्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्री (प्रातिपदिक) + सम् + आवृत् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; तत्पुरुष (श्रिया समावृताः = covered with splendor)
प्रातः-सन्ध्याthe morning twilight
प्रातः-सन्ध्या:
Upamana (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootप्रातः (अव्यय/प्रातिपदिक) + सन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; अव्ययीभाव (प्रातःकाले सन्ध्या)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
गन्धर्वीthe Gandharvī (celestial maiden)
गन्धर्वी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
नृप-आद्यान्kings and others
नृप-आद्यान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (नृपः आदिः येषां ते)
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन
अवैक्षतshe looked at
अवैक्षत:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + ईक्ष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
Speaker
Narrator (Skanda to Agastya, implied Kāśīkhaṇḍa frame)
Visual Art Cues
Scene: A Gandharva maiden at dawn surveys a line of kings and nobles, each glowing with fresh youth; the sky behind is tinged like morning twilight spreading light.
Characters & Entities
G
Gandharvī (Gandharva maiden)N
Nṛpas (kings)FAQs
Worldly splendor is vividly depicted, setting the stage for discernment—mere beauty and status need not captivate a steady mind.
No specific Kāśī tīrtha is mentioned in this verse.
None.