Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

कुरंगखुररूपोयश्चुल्लिकोदरसन्निभः । रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोतिदुर्भगः

Transliteration

kuraṃgakhurarūpoyaścullikodarasannibhaḥ | romaśo vivṛtāsyaśca dṛśyanāsotidurbhagaḥ

Translation

जो कुरंग (हिरन) के खुर के आकार का, छोटी हाँडी के पेट-सा हो; अत्यधिक रोएँदार, मुख (योनि-मुख) अधिक खुला, और नासिका (उभार) स्पष्ट दिखे—वह अत्यन्त दुर्भाग्यकारी (अशुभ) कहा गया है।

Word by Word

• कुरंगखुररूपः: having the form of a deer’s hoof
• कुरंगखुररूपः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: कुरङ्ग-खुर-रूप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (कुरङ्गस्य खुरस्य रूपम् इव)

• यः: who/which
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• चुल्लिकोदरसन्निभः: resembling the belly of a small pot (cullikā)
• चुल्लिकोदरसन्निभः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: चुल्लिका-उदर-सन्निभ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (चुल्लिकायाः उदरस्य सन्निभः/सदृशः)

• रोमशः: hairy
• रोमशः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: रोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विवृतास्यः: with an open mouth
• विवृतास्यः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: विवृत (कृदन्त; √वृ/वृत्) + आस्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (विवृतम् आस्यं यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दृश्यनासः: having a visible nose
• दृश्यनासः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (कृदन्त; √दृश्) + नास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (दृश्या नासा यस्य)

• अति: very, exceedingly
• अति: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (intensifier)

• दुर्भगः: ugly, ill-favored
• दुर्भगः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: दुर्भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cautionary teaching scene: the narrator contrasts auspicious lotus imagery with inauspicious animal/utensil metaphors (deer hoof, small pot belly), rendered symbolically as emblems on a teaching board or manuscript illustration.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It reflects a traditional system of interpreting bodily forms as auspicious/inauspicious; it is not the principal dharma message of the Kāśī-māhātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.