Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 7

Devanagari script

कैलासस्यैकशकलं कर्मभूमाविहागतम् । तपस्तप्तुमिव प्रोच्चैर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

Transliteration

kailāsasyaikaśakalaṃ karmabhūmāvihāgatam | tapastaptumiva proccairnānāścaryasamanvitam

Translation

वह मानो कैलास का एक अंश ही कर्मभूमि में उतर आया हो। वह ऊँचा उठता हुआ, नाना आश्चर्यों से अलंकृत, जैसे तपस्या करने के लिए ही उपस्थित हो।

Word by Word

• कैलासस्य: of Kailāsa
• कैलासस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive singular)

• एक: one
• एक: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (समासाङ्ग)

• शकलम्: a single fragment/portion
• शकलम्: Karma/Viśeṣya (Object/head-noun)
• Type: Noun
• Root: शकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; कर्मधारयः (एकं शकलम्)

• कर्म: of action (ritual duty)
• कर्म: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (समासाङ्ग)

• भूमौ: in the land of action (karmabhūmi)
• भूमौ: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मभूमि = कर्मणः भूमिः)

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• आगतम्: come, arrived
• आगतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + गम् (धातु) → आगत (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular)

• तप्तुम्: to perform (austerity)
• तप्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive); ‘to perform/heat’

• इव: as if
• इव: Sambandha (Comparative marker/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक

• प्रोच्चैः: very high, aloft
• प्रोच्चैः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + उच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (समासाङ्ग)

• आश्चर्य: wonders, marvels
• आश्चर्य: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (instrumental plural sense in compound as ‘with wonders’) (समासाङ्ग)

• समन्वितम्: endowed with various marvels
• समन्वितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) → समन्वित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (नानाश्चर्यैः समन्वितम्)

Speaker

Vyāsa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lohita-giri (Kailāsa-kalā imagery)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A towering mountain in the human world, yet shimmering with otherworldly marvels—like a piece of Kailāsa transplanted: luminous cliffs, sacred caves, siddha-like presences, and an aura of high tapas.

Characters & Entities

• Kailāsa
• Skandavana region (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A truly sanctified place mirrors divine realms like Kailāsa and becomes a natural ground for tapas and inner elevation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mountain-landscape near Skandavana, likened to a fragment of Kailāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is implied as the fitting spiritual practice for such a place.